Strona Główna



Regina Smoter Grzeszkiewicz

ŻYDOWSKA GMINA W SZCZEBRZESZYNIE W OKRESIE OKUPACJI NIEMIECKIEJ

Żydzi szczebrzeszyńscy sami grabieni przez okupanta znajdowali dość sił by wspierać duchowo, a przede wszystkim materialnie swoich współbraci ewakuowanych do Szczebrzeszyna z terenów Polski. Duża w tym rola miejscowego Judenratu, ale również członków gminy. W Księdze Pamięci Gminy Żydowskiej w Szczebrzeszynie opublikowana została lista 186 osób, którym udzielono konkretnej pomocy
.

Lista osób, którym szczebrzeszyńscy Żydzi udzielili pomocy

Aszenberg Sara, Akerflug Hersz, Akerflug Gołde, Akerst Hana, Kojl Binach, Szpringer Pesia, Wejnbord Dewora, Nus Moszko Naftali, Kolbfeld Idl, Pomeranc Jezekiel, Zilber Abraham, Ingber Moszko, Ingber Pesela, Montag Mendel Hersz, Zelinger Wolf, Germanowicz Serle, Bendler Szloma, Kajtl/Kejtl Sara, Trensztajn/Trensztejn Szloma Szaja, Klejner/Klajner Berko, Klejner/Klajner Josf, Mandker Czarna, Szer Sara, Mel Szmuel Zisze, Holc Sara, Nikelsberg Moszko, Hilf Lejb, Majmon Aron, Hochman Meir, Lejchtfeld Haskel, Szpringer Lejb, Kotlarz Szmuel Icek, Czesner Jenkel, Rider Bronia, Elboim Hana, Lerner Ela, Rabesfeld Hana, Lerner Ela, Rabesfeld Jenkel, Zylber Fajga Lea, Rojtman Abraham, Szmirer Hadasa, Oberferszt Jezekiel, Kojl Abraham, Szisel Gitl, Micner Rebeka, Meldiner Efraim, Garfinkel Hana, Blejwas Rajzele, Halpern Nicha, Kingswald Chaja, Kinstlich Zanwel, Frank Bajla Ita, Wejnszelboim Froma, Zajdweber Pinchas, Waldman Ester, Sobelman Szmuel, Klifman Mendel, Frisz Jakow, Sztibel Chaja, Kawersztok Icko, Tencer Szmuel, Meler Szmuel Ber, błaj Szmuel, Rejter Berisz, Rozengrad Lejb, Wajs Lea, Brafman Lea, Brafman Icchak, Beglajbter (...), Fas Chaim, Wajstoch Mordechaj, Germanowicz Iser, Szpir Binech, Razenberg Szaja, Rot Chaim Ber, Hochman Jenkel, Waldman Sara, Waldman Szmuel, Hof Nachum, Sziper Abraham, Hof Daniel, Pech Szmuel, Frampoler Mendel, Mildiner Hersz, Ajchenblat Lejb, Hof Hinda, Frampoler Josf Aron, Waldman Lejba, Rot Towi, Klejner Kojle, Wortman Abraham (...), Wenberg Mosze, Kislowicz Hanich, Hinigman Sara, Weber Josf, Nobel Jankel, Kohan Mordechaj, Kojfman Hemi, Kojl Hana, Debora, Mesinger Ester, Mesinger Fajga, Tobenblat Ihud Towje, Grosbard Pinchas, Sztajberg Hana, Sztajberg Szaja, Firer Berko Dod, Hajfler Israel, Kramer Lea, Borensztajn Josf Lezer, Pech szaja, Szpringer Dod, Firer Etel, Cukersztejn Cwi, Porter Aron, Drejer Dewora, Lejber Perla, Berger Lea, Rychter Jenkel, Blejwas Sara, Rozenblat Icko, Rojtman Fajga, Lewrman Icko, Frost Abraham, Flik Dod, Halpern Mordko Wolf, Knejdl Dod, Goldgraber Gitl, Szper Mirla, Szper Szalom, Halpern Hana, Greber Zelman, Gejer Hersz, Landan Alikim, Feder Joel, Flajszer Moszko Dod, Halpern Moszko, Kalmanowicz Fiszel, Zegerman Mordko, Rozenajl Hadasa, Berger Abraham Moszko, Flokster Mordko, Bryko Efraim, Frenkel Szmuel, Cuker H. Szternfeld Szaja, Bunfeld Mordechaj Josf, Cimerman Jechiel, Krojfman Icko, Grynszpan Mala, Hilf Rebeka, Kliger Menasze, Kojfman Symeon, Korn Rose, Lerner Szloma, Minc Israel Mendel, Szwarc Beniamin, Waks Aron Lejb, Zyschonig Nachum, Bejtszer Josf, Sztemer Icko Hersz, Ziser Matis, Bruner Kajla, Pech Blima, Zamler Rachel, Feder Rebeka, Halpern Hersz, Sztych Perle, Hof Wolf, Sztemer Mindle, Kahan Chaim, Frost Beniamin, Szackmer Dod, Montag Rajzele, Bronsberg Cwi, Nadel Mela, Kojl Berko, Harmelin Hinda, Ingber Sara, Klejner Ela, Brawerman Debora.

***

Zachowało się również "Sprawozdanie z pobytu w Szczebrzeszynie w dniu 24 grudnia 1939 roku [wysiedlonych]". Jego tekst opublikowany został na łamach "Księgi Pamięci Gminy Żydowskiej w Szczebrzeszynie" (Kiriat Yam 1984) - przedruku tegoż sprawozdania dokonuję za zgodą Ziomkostwa Żydów Szczebrzeszyńskich w Izraelu (list od Rosy Farber z dnia 3 lutego 2002 roku). Zapis jest trudny do odczytania, zatem podaję jedynie te informacje, które dało rozszyfrować:

1. dn. 18/XII [przywieziono?] do Szczebrzeszyna 180 osób wysiedlonych z Wrocławia, przeważnie kobiety i dzieci. Z tych większość wyjechała w międzyczasie do Zamościa by połączyć się z głowami rodzin...
2. Uchodźcy zostali rozlokowani w wybranych mieszkaniach, tylko [chorzy?] mieszczą się chwilowo w bóżnicy.
3. Utworzony Komitet z 20 osób z prezesem Gminy p. (...) zajmuje się opieką nad uchodźcami. Komitet zbiera produkty dla wyżywienia(....), w gotówce zebrano zł 70..
4. Z pomocy Komitetu korzysta większość uchodźców. Kuchnia gotuje codzień 50 obiadów (zupa, wkładka mięsna i chleb)
5. (...)
6. Koszt wypieczenia chleba wedle obliczenia (...) Komitetu: 1 d (?) chleba - gr. 60; obiad (zupa, mięso) - gr. 30, cukier - 10 złotych.

Ponadto w ramach zorganizowanej w obrębie gminy Żydowskiej Samopomocy Społecznej udzielono w okresie 1 styczeń - 20 czerwiec 1941 roku na ogólną liczbę Żydów 2.828 mieszkających wówczas w Szczebrzeszynie pomocy 550 osobom.

***

W lipcu 1941 roku Żydzi ze Szczebrzeszyna otrzymali pomoc materialną od żydowskiej społeczności z Ameryki. Pokwitowanie odbioru dnia 5 lipca podpisał przewodniczący Judenratu (nazwisko nieczytelne). Wśród dostarczonych produktów znalazły się:

nazwa produktu ilość
tłuszcz 14 kilogramów
mleko skondensowane 43 puszki
mąka żytnia 100 kilogramów
kasza 64 kilogramy
cukier 25 kilogramów
odzież (komplety trykotów chłopięcych i
dziewczęcych, dziecinnych, damskich, swetry,
sukienki - wszystko w znikomych ilościach
od 2 - 4 sztuk

Wgląd w powyższe zestawienie przekazanych zza Oceanu darów wywołuje w zestawieniu z potrzebami ówczesnej żydowskiej społeczności Szczebrzeszyna ironiczny uśmiech na twarzy. Ale nie moją sprawą jest osądzać postępowanie takich czy innych osób.
Sami Żydzi ratowali się jak mogli - często , gdy było to możliwe chodzili do pobliskich wiosek by uprosić lub kupić przysłowiowa kromkę chleba, niektórzy oddawali z pewnością ostatnie oszczędności by przeżyć - omawiam do końca tej tematyki, gdyż nie jest mi znana.
Część żydowskiej społeczności Szczebrzeszyna ukrywała się w obrębie lasów na terenie gminy Radecznica (Podborcze, kompleks leśny o nazwie "Cetnar" - o czym wspomina Aleksander Piwowarek, wówczas kilkuletni chłopiec, oraz Efraim Farber - szczebrzeszyński Żyd, a także Zynger Rajber - najmłodszym syn Josła i Fajgi z Kadilów Rajberów, noszący pseudonim "Zenik", który z kolei uciekł wraz z grupą szczebrzeszyńskich Żydów do lasów kawęczyńskich.




Strona Główna Judaica

Wszelkie prawa zastrzeżone.