Regina Smoter Grzeszkiewicz - Kantyczki mojej mamy, czyli czarnostockie kolędowanie.

Pastorałki

Chodzenie po kolędzie ma swoją bogatą przeszłość, w każdej zamojskiej wiosce chłopcy i dziewczęta w okresie Bożonarodzeniowym wędrowali od domu do domu by za jakiś grosik pośpiewać... tak było i w Czarnymstoku. Pamiętam jeszcze moje własne kolędowanie, a już ponad trzydzieści lat tam nie mieszkam.
Przede mną po kolędzie chodziła moja mama. Okres jej dzieciństwa przypadł na trudne lata II wojny światowej "miałam wówczas 10 lat - opowiada - i nosiłam ze sobą kantyczki, już wówczas były bardzo stare, może w tej chwili mają 80 - 90 lat. Śpiewaliśmy z nich także w domu podczas wigilii i przez całe Święta. Miały okładkę z miedzianą zaszczepką. Skąd się wzięły u nas w domu - nie wiem. Może moja mama - Marianna z Mikszów Smotrowa rodem z Sokołówki k /Frampola przyniosła ze sobą. Może kupił ktoś z Rodziny...."
Kantyczki mojej mamy zachowały się do dziś - brak okładek, brak roku wydania (ktoś z Rodziny dopisał brakująca kolędę zaczynająca się od słów "Bracia, patrzcie jeno, jak niebo goreje..."), na pożółkłych ze starości karteczkach o wymiarach 11, 5 x 10 cm zszytych grubą nitką zachowało się (licząc pod 63 do 668 strony) 162 kolęd, Nabożeństwo Dziewięciodniowe do Najświętszej Maryi Panny przed Narodzeniem Zbawiciela świata Jezusa Chrystusa, na które składają się: Hymn, 9 Modlitw, Ofiarowanie, Antyfona, tekst Módlmy się, Pieśń. W zakończeniu Nabożeństwa... umieszczono przypis/uwagę o treści: Nabożeństwo to ustanowione w Hiszpanii, od świętego Ildefonsa, a przez Grzegorza XIII potwierdzone. We Włoszech rozpowszechnione przez wielebn[ego] Ojca Maryana z zakonu kaznodziejskiego, który w roku 1618 w Rzymie rozpoczął. Klemens XII i Benedykt XIV ubogacił to nabożeństwo odpustami.
Warunki dostąpienia odpustu są: Przystąpienie do stołu Pańskiego w jednym z dziewięciu nabożeństw, post według możności raz jeden, lub jaki czyn miłosierny ku bliźniemu okazany, oraz Pieśni na Boże narodzenie w liczbie 149. Msza na Boże narodzenie (pasterka). Ich uzupełnienie stanowi Szopka dla małych dziatek - niestety kantyczki są niekompletne więc z Szopki... możemy odczytać jedynie tekst z trzech zachowanych karteczek. Z pośród zachowanych pieśni zwraca uwagę tekst łaciński

Puer natus in Betleem, unde gaudet Jerusalem
Assumsit formam hominis, Verbum Patri Altissimi...

Pieśń śpiewana na głosy: Józef, Wszyscy /chór
chór:: o Józefie
Józef: czego chcecie
chór: Powiedże nam gdzie się Chrystus narodził?
Józef: W Betleem, w Betleem

Ciekawa jest kolęda nr 120, mająca lokalny (krakowski wydźwięk)
Święty Szczepan po kolędzie gdy chodził
Wnet się k' niemu i Jan święty nagodził
Pójdźmyż prosto mój Janeczku do szopy
Gdzie nam gwiazda drogę ściele w też tropy...

W przypisie do słowa "Szczepan" dano wyjaśnienie - kolędnicy od kościoła św. Szczepana w Krakowie , zszedłszy się z kolędnikami od św. Jana , idą po kolendzie do Panien Franciszkanek przy kościele św. Jędrzeja.
Z czarnostockim kolędowaniem wiąże się jeszcze osoba jednego z miejscowych gospodarzy - Andrzeja Orchowskiego, który rozdawał kolędującej dzieciarni szczodraki - rogaliki obficie posypywane makiem a nazwa szczodraki zapewne stąd pochodzi, że od serca, szczerze je rozdawał.


Strona Główna Radecznica

Wszelkie prawa zastrzeżone.