Strona Główna



Informacje o wiosce Latyczyn przekazał Czesław Krawiec z Dębicy, któremu bardzo serdecznie dziękuję za współpracę.

 

LATYCZYN

Wieś położona w środkowej części gminy Radecznica. Swoją nazwę zawdzięcza możnemu rodowi Latyczyńskich, którzy ponad cztery wieki byli jej właścicielami.
Początków istnienia wsi należy doszukiwać się w XII wieku. Pierwszymi mieszkańcami Latyczyna byli najprawdopodobniej zbiegli uchodźcy, którzy z dala od ważniejszych szlaków komunikacyjnych (dróg waśni etnicznych i zbrojnych) szukali schronienia. Żyzna ziemia i nadmiar łąk stwarzały dogodne warunki do upraw rolnych i hodowli.
W ówczesnym okresie powstawania wsi trwał stały konflikt na pograniczu polsko - ruskim (Ziemia Sandomierska Korony Polskiej oraz Grody Czerwieńskie i Ziemia Chełmska [znajdowały się w posiadaniu] raz Rusi, raz Polski). Sąsiednie Zaporze wchodziło w skład Ziemi Sandomierskiej.
Wieś otoczona w dawnych czasach z dwóch stron bagnami i torfowiskami, od wschodu rzeką Gorajec (Gorajką) oraz innym ciekiem wodnym od południa, mając na zachodzie ścianę odległego o kilometr dużego kompleksu leśnego wraz z wąwozami Łysej Góry (305 m n. p.m.) stanowiła w tamtych warunkach możliwość bezpiecznego schronienia i ukrycia w przypadku zagrożenia.

***

Polska przyszła tu w XIV wieku. Po tragicznej śmierci ostatniego z książąt Rusi Halickiej, wywodzącego się z mazowieckiej linii Piastów Bolesława Jerzego II Trojdenowicza w 1340 ziemie te zostały zajęte przez rycerstwo koronne.
w roku 1340 król Kazimierz III Wielki zhołdował Ziemię Chełmską nadając ją księciu litewskiemu Jerzemu Narymutowiczowi w lenno rozpoczynając jednocześnie polską akcję kolonizacyjną. Wtedy najprawdopodobniej wieś objęli Latyczyńscy ze Smagorzewa wywodzący się z Wielkopolski (na podstawie rodowego herbu Hołobok).1 Dlatego Latyczyn w odróżnieniu od Goraja i Szczebrzeszyna nie znalazł się od 1377 roku w posiadaniu możnego bojara ruskiego Dymitra z Klecia (właściciela Goraja).
Pierwszymi - znanymi ze źródeł pisanych właścicielami Latyczyna byli: Niklos (Mikołaj) z lat 1398 - 1423, Anzelm z roku 1406, oraz poseł ziemi chełmskiej Zygmunt z Latyczyna wzmiankowany przez Jana Długosza w 1459 roku.
W roku 1430 w wyniku podziału majątku rodowego pomiędzy spadkobiercami Bertold Latyczyński otrzymał wsie: część Latyczyna, Ujście, Lipie (Mokre Lipie), Sąsiadkę i Zakłodzie , natomiast Zygmunt: część Latyczyna, Zaburze, Chłopków, Gorajec, Wólkę Gorajecką, Trzęsiny, oraz dzisiejsze: Czarnystok i Lipowiec.
W roku 1564 bracia Latyczyńscy: Mikołaj i Andrzej dziedziczyli w Latyczynie i Chłopkowie, a Jan i Sebastian na Gorajcu i Woli.
Sam Latyczyński w 1564 roku miał 16 zagród włościańskich, 2 zagrody rzemieślnicze i jedną rybacką; łącznie 14,5 łana2 upraw rolniczych.
Od początku XVII wieku Latyczyńscy ubożeją a część ich dóbr dobrowolnie lub w wyniku procesów sądowych przejmują Zamoyscy.
W roku 1782 ginie ostatni z Latyczyńskich Jan - utopił się wraz z koniem w bagnie między Latyczynem a Mokrym Lipiem (wskazuje na to grobowiec - figura św. Jana). Właścicielem Latyczyna zostaje Karol Lipski, syn Józefa.
W roku 1827 wieś liczyła 66 domów oraz 404 mieszkańców, co stawiało ją na pierwszym miejscu wśród okolicznych miejscowości.
Okazały dwór z kamienia opoki oraz drewniane zabudowania gospodarcze (dziś nie pozostał po nich nawet ślad) między współczesnym początkiem Latyczyna a Ujściem wchodzącym w skład Radecznicy wymienia jeszcze B[artosz] Paprocki w Herbach rycerstwa polskiego (1858)

***

W okresie zaborów patriotycznie nastawieni włościanie z Latyczyna uczestniczyli w działaniach przeciw rusyfikacji. Spotkało się to z carskim odwetem, a jego mieszkaniec - Paweł Paszko spędził lata w więzieniu carskim w Janowie Lubelskim.
Po uzyskaniu niepodległości w 1919 roku zorganizowano szkołę, w 1923 roku Ochotniczą Straż Pożarną, a w 1925 roku Spółdzielnię Rolniczą i sklep. Prężnie działa Polskie Stronnictwo Ludowe, a szczególnie Związek Młodzieży Wiejskiej "Wici".

***

II wojna światowa przeminęła bez wyraźnego uszczerbku dla wsi. Dowodzący miejscową organizacją Batalionów Chłopskich nauczyciel, ppor. rezerwy Wacław Roszuk nie zezwalał na spontaniczne akcje. Spowodowało to nawet konflikt z ówczesnym komendantem obwodu zamojskiego BCh, pochodzącym z Sąsiadki Władysławem Wyłupkiem "Wartą".
W lasach Latyczyna na tzw. "Łyścu" między Hosznią Ordynacką stacjonował oddział por. rezerwy Tadeusza Kuncewicza "Podkowy", przemianowany na kompanię partyzancką a następnie odtwarzanego w ramach akcji "Burza" 2 batalionu 9 pułku piechoty Armii Krajowej, oraz zalążki 3 batalionu 9 pp AK ppor. Adama Piotrowskiego "Doliny". Jednym z dowódców plutonu "Podkowy" był Hieronim Dekutowski "Zpora", któremu groził partyzancki sąd polowy (informacja osobista od por. "Doliny"), który zbiegł na teren obwodu Puławy.
Przez wieś 6 marca 1944 roku przegrupowały się oddziały I Ukraińskiej Dywizji Partyzanckiej im. Siemiona Kowpaka dowodzone przez ppłk. Werszyhorę. 25 lipca 1944 roku przez wieś od strony Frampola w kierunku na Radecznicę wycofał się zmotoryzowana jednostka Wermahtu.

***

Po wyzwoleniu wieś stała się ośrodkiem bratobójczych zabójstw politycznych, w wyniku czego został zamordowany miejscowy nauczyciel, spółdzielca i działacz Polskiego Stronnictwa Ludowego ppor. rez. 34 pułku piechoty z Białej Podlaskie - Wacław Roszuk oraz kilku mieszkańców Latyczyna.
W okresie największej prosperity za czasów gierkowskich wieś liczyła 303 gospodarstwa i ponad 1500 mieszkańców.


Wszelkie prawa zastrzeżone.



Strona Główna Radecznica



1. w polu czerwonym pół łosia srebrnego w słup. W klejnocie nad hełmem w koronie między rogami czarnymi pół takiego samego łosia
2. 1 łan = 3 - 96 ha ziemi (wg. Encyklopedii Powszechnej)