Prywatne Gimnazjum i Liceum OO. Bernardynów im. św. Antoniego w Radecznicy.

Absolwentki

Otwarte zostało 4 września 1944 roku - staraniem o. Wacława Płonkia znanego w radecznickim środowisku z organizacji tajnego nauczania i czynnej działalności konspiracyjnej oraz duszpasterskiej w oddziałach powstańczych; dyrektorem został o. Jan Duklan Michnar. Gimnazjum i Liceum (koedukacyjne) funkcjonowało do roku 1950 (ukończyło je ponad 400 osób - w chwili obecnej, jak podaje Krystyna Książek odnaleziono ponad 250 osób - wydatną pomoc w tej kwestii okazali: Adolfina i Józef Kłodniccy, Aniela Zych, Henryk Batorski, Stanisław Marchewka - czynione są starania by odnaleźć pozostałych; wielu z nich już nie żyje). Placówka został zlikwidowana przez ówczesne władze polskie, przy wydatnej pomocy NKWD - "to oni przez trzy dni wywozili książki ze wspaniałej, funkcjonującej przy klasztorze radecznickich Bernardynów książki" - wspomina Feliksa Siwek Kołaszewska (Gajewska).
22 czerwca 1991 roku zorganizowano staraniem zespołu w składzie: Gabriel Wójcik, o. Joachim Gabka, Krystyna Książek, Janina i Zdzisław Zawiślakowie, Janina i Edward Kwakowie I Zjazd Absolwentów Szkół Bernardyńskich w Radecznicy. Od roku 2000 zjazdy odbywają się corocznie w pierwszą sobotę lipca.
W okresie swojej świetności Gimnazjum i Liceum... posiadło sztandar, który został zabrany przez UB przez kilka lat jego poszukiwania prowadził Wilhelm Borzęcki, ale bezskutecznie; dlatego postanowiono zrobić replikę. Zadanie to z wielkim kunsztem wykonała Feliksa Siwek Kołaszewka (Gajewska), z zawodu nauczycielka rysunki - "nawiązałam kontakt z o. Franciszkiem Rydzakiem, który na podstawie swojego świadectwa szkolnego podał pełną nazwę szkoły. Na pierwszej stronie umieszczony został napis: " Prywatna Szkoła Stopnia Licealnego im. św. Antoniego w Radecznicy" z orłem pośrodku. Natomiast druga strona przedstawia postać św. Antoniego z napisem: "Św. Antoni módl się za nami". U dołu napis: "Fundacja uczniów z lat 1944 - 1950". Drzewce do sztandaru wykonano staraniem Edwarda Kawki; uroczyste poświęcenie sztandaru odbyło się 7 lipca 2002 roku podczas IV Zjazdu.
Dla upamiętnienia tej ważnej w życiu absolwentów chwili jeden z nich - Stanisław Grudziński (uczeń Kolegium Serafickiego, funkcjonującego w okresie międzywojennym, najstarszy z radecznickich absolwentów; o sobie moi tak: " w Kolegium Serafickim uczyłem się w latach 1925 - 1928, nie zdecydowałem się na Leżajsk, przez 33 lata wykonywałem zawód adwokata w Lublinie) napisał "Hymn Zjazdowy", który jako melorecytacja wykonany był przez uczestników Zjazdu podczas uroczystości poświęcenia sztandaru:

Hymn Zjazdowy
O, Wielka Radecznico,
Jesteś naszą Rocznicą
stoisz na Górze, jak Monte Cassino
Patriotyczna i Nauczycielska !

Jesteś piękna jak Ziemia Lubelska
I najpiękniejsza w... Roztoczu
Twoi byli uczniowie wierni
zapewniają przez swój sztandar
Że nie utracą cię z oczu

I żyć będziesz w naszej pamięci
Jak nasi wielcy świeci
Franciszek i Antoni z Padwy
Nauczyciele mądrości i prawdy
O, nasza Radecznico
Wyznajemy wciąż jedno
Byłaś, jesteś i będziesz Legenda!

O tym jak bardzo droga i cenna jest w oczach byłych uczniów ich mała ojczyzna - Radecznica i okoliczne wioski z których pochodzili , na których niektórzy z nich mieszkają do dziś świadczy wiersz napisany przez Stanisława Dziurę z Zaburza, dedykowany Nauczycielom i Absolwentom Gimnazjum:

Antoniańska Radecznica
Brzemienna przyroda, a kraina urocza
Chwałą cudu owiane zakątki Roztocza.
Po górach wstęgi pól chlebnych i lasów strzępy,
W dolinach zieleń łąk, wierzb i olch kępy
O rzeczek zarośla ślizga się czysta woda
Tam zagroda, tam wiatrak - dawnych lat uroda,
Tam srebrzyste żyto, tam złocista pszenica,
A nad źródłami Antoniańska Radecznica.
I klasztor na wzgórzu wśród akacji, jesionów,
W parku kapliczki w cieniu lip, buków i klonów.

I to wszystko razem cudowne dzieło czyni,
Od wieków kustoszem są tu Bernardyni.
Zakon Bernardynów: nauki, wiedzy piewca
Dla cór, synów chłopa, kowala czy szewca.
Kolegium Serafickie! Szkoła dla młodzieży -
Boże! Tyle lat minęło. Jak ten czas bieży.
Przecież nie było w tym czasie większej uciechy,
Że młodzież mogła trafić do szkoły spod strzechy.

Po ścieżkach, bezdrożach, pomiędzy opłotkami
Szła dziewczyna czy chłopak, czasami grupami
Do gimnazjum uczyć się: historii, fizyki,
Chemii, wiary, nadziei, miłości, etyki.
Jak równać równanie. Uwielbiać Stworzyciela,
Czym jest dzień powszedni i czym jest niedziela.
Kochać kraj nad Wisła. Poznawać Mickiewicza,
Muzykę Chopina i góry Kasprowicza,
Umieścić w swym sercu zwycięstwo Golgoty,
Sztandar biało - czerwony, górne orła loty,
Maryjny błękit i przyjazny lazur nieba,
Właśnie tego wszystkiego było nam potrzeba.

A dziś? Serce i gardło nostalgia ściska
Za spotkaniem, gawęda, blask ogniska,
Za wieczorkiem, co pierwszym tańcem poloneza
Rozpoczynała się każda szkolna impreza,
Zaś w kulturze tamtego okresu zabawy
Były: kujawiak, mazur, i krakowiak żwawy.
Choć niedawno minął czas wojennej pożogi,
Była młodość i zapał, unosiły nogi.
Niekiedy były bose. Żaliła się mama
Oddała buty córce. Bosa była sama
Syn zabrał odziewek, bo trudne były lata
Poszły dzieci do szkoły. Nie narzekał tata,

Kochani Rodzice, drodzy Wychowawcy !
Nie ma was razem z nami.
Chylimy czoła nad waszymi mogiłami,
Mamy w pamięci wzorce i słuszne podstawy
"Wychowany w miłości" To jest człowiek prawy.
Nie wiem czy wszystko w precyzji słowem wyrażę,
Więcej można wyczytać na nowym sztandarze.
Wielka szkoda, że nie ma on własnego domu.
Więc zastanówmy się: komu przekazać? Komu?
W naszych życzeniach to będą najśmielsze wzloty:
Szkole przekazać sztandar i czynić powroty.

***

Każdy Zjazd... jest szczególnym przeżyciem dla radecznickich absolwentów - przyeżdżają z kraju i ze świat (Calgary): " tu się leci jak na skrzydłach..., tutaj się urodziłam, uczyłam i z radością tutaj przyjeżdżam " - opowiada Krystyna Jabłońska mieszkająca obecnie w Szwecji. 1
W Gimnazjum i Liceum... "uczyła się przede wszystkim młodzież wiejska, dla której była to jedyna szansa na przyszłość; do miasta było daleko, drogo, a do Radecznicy ojciec nawet końmi mógł dowieźć" - relacjonuje Krystyna Książek jedna ze współorganizatorek Zjazdów. 2
Feliksa Siwek Kołaszewska (Gajewska) tak wspomina szkolne lata: "współorganizatorami naszych Zjazdów są Krystyna Książek (pochodzi z Widniówki, jej rodzice byli nauczycielami i dyrektorami szkoły w tej miejscowości), oraz Gabriel Wójcik - obecnie prof. na Uniwersytecie w Toruniu, który na podstawie przygotowanej przez absolwentów ankiety zamierza opublikować "Kronikę Szkoły" - będzie wydana książka o tym, jak ta młodzież poszła w świat, jak się uczyła, co skończyła, co robi obecnie... W ubiegłym roku (2004) obchodziliśmy 60 lecie kapłaństwa naszego kolego o. Filipa Płazy, uroczystość tę połączono ze Zjazdem.
Sztandar posiadało jeszcze Kolegium Serafickie, gdy staraniem o. Wacława Płonki otwarto Prywatne Gimnazjum i Liceum przeszedł on do nowej szkoły; zabrany został jak aresztowano księży.
Byłam w szkole przy aresztowaniu księży. Wypisywali nam świadectwa pod bronią - nie mogę mówić, bo mnie to wszystko jakoś ściska w gardle... Tak była piękna biblioteka, wszystko zrabowali enkawudziści. Wywieźli. o. Duklan mówił: "bierzcie coś, żeby chociaż trochę tych książek uratować". Niestety - tam stali z bronią, nie można nawet dojść. Wywozili to bez przerwy chyba ze trzy dni. Byłam w internacie, to widziałam jak te samochody przyjeżdżały i odjeżdżały. Wszystko wywozili - to był rok 1950, maj. Przeżyliśmy to. Księżom nie udowodnili niczego i musieli ich wypuścić (siedzieli na Zamku w Lublinie). Przy wejściu do kościoła w Radecznicy znajdują się tablice pamiątkowe poświęcone o. Duklanowi Michnar, oraz o. Wacławowi Płonce.
Lista odnalezionych absolwentów: Banach Kapistran, Batorski Henryk, Borzęcki Wilhelm, Borzęcki Józef, Bartuzi Genowefa, Brydek Zuzanna, Bartnik Czesław, Dziadosz Ryszard, Dubiel Czesław, Dziurzyński Zygmunt, Darmochwał Maria, Firogalska Regina, Gajewska Feliksa, Gąbka Gabriel, Gąbka Teresa, Górniak Antoni, Grela Czesława, Grudziński Stanisław, Gryba Stefan, Hołownia Maria, Hulak Anna, Jemielniak Henryk, Jachymek Jan, Jabłońska Krystyna, Kawka Edward, Kawka Janina, Kędzior Stanisław, Kiszczak Tadeusz, Kłodnicki Józef, Kozioł Waleria, Książek Krystyna, Kucharski Mieczysław, Kukiełka Justyna, Kulik Maria, Lelowska Sabina, Maciąg Władysław, Magdziarz Eugeniusz, Magdziarz Julian, Magdziarz natalia, Mamona Halina, Masaniec Eugeniusz, Matyjaszek Gustaw, Olech Tadeusz, Pecyna Aleksander, Pieczykolan Henryk, o. Płaza Filip, Polski Edward, Podkościelny Wawrzyniec, ks. Radej Michał (były proboszcz parafii Gorajec), Rapa Michał, o. Rydzak Franciszek, Sarzyńska Natalia, Snopek Krystyna, Sokół Seweryn, Stafiej Katarzyna, Szczepańska Katarzyna, Szumski Stanisław, Szymańska Dorota, Śliwiński Józef, Tulidowicz Maria, Tytoń Halina, Wójcik Gabriel.

***

Kolejny Zjazd miał miejsce w lipcu bieżącego (2005 roku) - absolwenci spotkali się (wraz z zaproszonymi gośćmi) w liczbie około 100 osób; nazwiska niektórych uczestników Zjazdu zostały odnotowane przez Jadwigę Heretę3 byli to: o. Flip Płaza, liczący sobie 87 lat, pochodzący z Majdanu Ruszowskiego ostatni z żyjących profesorów (wykładał fizykę i chemię, znany był z niezwykłego poczucia humoru). Gabriel Wójcik, Wilhelm ("Wilek") Borzęcki, Tadeusz Bida, Julian Magdziarz , Marianna z Pecynów Kulikowa, rodem z Zaburza, Aniela Zych z Zaporza, Wiesław Murawiec - absolwent Kolegium serafickiego z Mokregolipia, Gabriel W ojcik - rodem z Wożuczyna, emerytowany prof. Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, klimatolog, brał udział w trzech wyprawach polarnych na Spitsbergen.
Matuę w 1950 roku zdawali: Tadeusz Bida (aktor), Wilhelm Borzęcki (sportowiec), Edward Bzdziuch, Julian Magdziarz, Antoni Małysz, Józef Michnar (matematyk), Teresa Siemczyk, Amelia Sowa, Edward Szeliga, Gabriel Wójcik, Czesław Żywot.
Podczas Zjazdu odbyła się po raz pierwszy sesja naukowa poświęcona Radecznicy i miejscowemu szkolnictwu. Zorganizowana została staraniem o. dr Oktawiana Romana Jusiaka pochodzącego z Radecznicy. Przedmiotem wykładów i dyskusji były natępujące zagadnienia:

  • Położenie i pradzieje osady - wykład prowadził prof. dr hab. Jan Jachymek (UMCS)
  • Rys historyczny Radecznicy - mgr Stanisław Rapa (rodem z Czarnegostoku)
  • Przyrodniczo - krajobrazowe walory Radecznicy - prof. dr hab. Wanda Harkot
  • Oświata w gminie Radecznica - mgr Aleksander Pecyna
  • Aktywność Samorządu Gminnego w Radecznicy - mgr Gabryel Gąbka, wójt gminy
  • Klasztor oo. Bernardynów. Rys historyczny - o. Mgr August Chadam
  • Losy sanktuarium św. Antoniego w okresie porozbiorowym - dr hab. Piotr Paweł Gach
  • Społeczno - wychowawcza i patriotyczna aktywność Bernardynów radecznickich w XX w. - o. dr Oktawian Roman Jusiak (KUL)
  • Specyfika edukacji realizowanej w szkole prowadzonej przez Bernardynów w Radecznicy w świetle wspomnień absolwentów - prof. dr hab. Gabriel Wójcik.

Oprócz wymienionych powyżej osób bardzo interesujący referat na temat niektórych zagadnień dotyczących badan naukowym w zakresie działalności oświatowej radecznickich bernardynów wygłosił ks. J. F. Borowski współautor cennych opracowań z tego zakresu: "J. F. Borowski, Jan Draus." Klasztor i Gimnazjum OO. Bernardynów w Radecznicy w latach 1939-1950(Roczniki Nauk Społecznych KUL, zeszyt 2, t. 24, 1996); J. Borowski. "Pedagodzy bernardyńscy w Kolegium Serafickim w Radecznicy w latach 1922-1939" (Roczniki Nauk Społecznych KUL, zeszyt 2, t. 27, 1999) - będącymi częścią większej - opracowywanej z niemałymi trudnościami - monografii o "Działalności oświatowej OO. Bernardynów w Radecznicy w latach 1922-1950" - pisanej pod kierunkiem prof. dra hab. Stanisława Litaka (KUL).

opracowała Regina Smoter Grzeszkiewicz


Strona Główna Radecznica

Wszelkie prawa zastrzeżone.



1. MM. Sentymentalny Zjazd. Kronika Tygodnia. Wydarzenia 2004 nr 28 (655)
2. MM. Sentymentalny Zjazd. Kronika Tygodnia. Wydarzenia 2004 nr 28 (655)
3. J. Hereta. Wszystkie dzieci Antoniego. Tygodnik Zamojski nr 28 (1336) z dnia 13 - 19 lipca 2005