A B C D E F G H I J K L M N O P R
S T U W Y Z Ż
B

ba szana - ha baa bi - Jeruszalaim

Formuła wypowiadana podczas pożegnań, ale również w czasie czwartego toastu wznoszonego podczas kolacji sederowej. Tłumaczy go się: w przyszłym roku w Jerozolimie...

Babi Jar

Miejsce w okolicach Kijowa, gdzie wymordowano 52.000 Żydów; po raz pierwszy informacja o zagładzie pojawiła się w listopadzie 1941 roku; podana została przez Żydowską Agencję Telegraficzną (Agencja korzystała z meldunków niezależnych korespondentów).1

badchen

Śpiewak ludowy, często zapraszany razem z marszalikiem (wesołkiem) na wesele.

bałaguła

furman, zazwyczaj wynajmował się z konnym transportem do przewozu osób, towarów, mebli...

Bar micwa

Syn przykazania - uroczystość uznania żydowskiego chłopca, który ukończył 13 lat i jeden dzień życia z dorosłego; słowem tym określa się również chłopca w tym wieku. Uznanie go dorosłym oznacza,że staje się odpowiedzialny za swoje postępowanie, ma prawo do składania ślubów i przyrzeczeń, oraz odpowiada za popełnione grzechy. Może wchodzić w skład minjanu (dziesięciu dorosłych osób potrzebnych do odmawiania niektórych modlitw), zobowiązany jest do postu w Jom Kipur i inne święta.2

baruch dajan emet

Błogosławiony niech będzie Sędzia Prawdy - słowa wypowiadane po opuszczeniu ciała zmarłego do grobu.

Bat micwa

Córka przykazania - uroczystość obchodzona od początków XIX wieku. W gminach niemieckich reformowanych była to konfirmacja dziewcząt, które ukończyły kurs z zakresu etyki żydowskiej i religii. Bat micwę najczęściej obchodzi się podczas święta Szawout, obecnie organizowana jest dla całej grupy dziewcząt; przy tej okazji sadzi się drzewko sosny, bo gdy urośnie z jego gałęzi zrobione zostana drążki do ślubnego baldachimu (chupy).3

Ben Majzels

Rabin warszawski, wyraził swoja solidarność ze społeczeństwem polskim podczas powstania 1861 roku.

Ber Morgulis

Twórca pierwszego żydowskiego zespołu śpiewaczego założonego na Brodach (dawna Galicja).4

Beresit Raba

Midrasz do Księgi Rodzaju

bet ha szoewe

Uroczystość pochodni - trwała prze siedem dni; oświetlano wtedy dziedziniec Świątyni ogromną liczba kandelabrów, a przy dźwiękach gęśli, harf i cymbałów tańczyli: członkowie Sanhedrynu, kapłani przybyli na święto do Jerozolimy, mężczyźni z całego Izraela.

Bat Kol

hebr. "córka głosu". Głos z nieba, głos boga przemawiającego do samego siebie; głos tajemnej istoty, aniołów lub niebiańskie echo - ostrzega, albo przywołuje ludzi do porządku.5

Betar

Organizacja młodzieżowa funkcjonująca w Polsce w okresie międzywojennym, jej nazwa to skrót od Brit Josef Trumpeldor – Liga Józefa Trumpeldora. Założona została przez Związek Syjonistów – Rewizjonistów. Pracami Betaru kierował Włodzimierz Żabotyński.

betisz

Mieszanina słów polskich, rosyjskich, angielskich i hebrajskich.

Betteljuden

Żebrzący wędrowni Żydzi - pojawili się w latach pięćdziesiątych XVIII wieku na terenie Niemiec. Do żebrania zmusiła ich trudna sytuacja; wypędzani z wielu krajów krążyli po Europie walcząc o przetrwanie.

"Bi - gewulot Lita" ("W granicach Litwy")

Poemat napisany prozą w jęz. hebrajskim (1909 r.) przez Icchaka Kacenelsona (1886 - 1892), w którym opiewa piękno litewskiej ziemi gdzie mieszkał w dzieciństwie.

Biblioteka Judaistyczna

Otwarta została w 1880 roku w Warszawie przy synagodze na Tłomackiem. Pomysłodawcą utworzenia placówki był Izaak Cylkow (1841 - 1908), kaznodzieja, tłumacz ksiąg Starego Testamentu na język polski, co pozwoliło zasymilowanym warszawskim Żydom, którzy nie znali bądź zapomnieli alfabet hebrajski na zapoznanie się z treścią Pięcioksięgu Mojżesza.

Biblioteka pisarzy żydowskich

Dwudziestocztero tomowa seria wydawnicza publikację której zainicjował prof. Michał Friedman. Składają się nań utwory klasyków żydowskich, m in. Szołema Alejchema, Mendełe Mojcher Sforima, Szaloma Asza, Izaaka Bashevisa Singera, Joszui Singera...; wydawcą serii jest Wydawnictwo Dolnośląskie.

bina

Słowo stosowane na określenie umiejętności komunikowania się, podstawy dialogu pomiędzy dyskutującymi nad wybranymi tekstami Talmudu.

birkot ha mazon

Dziękczynienie odmawiane po spożyciu pokarmu.

Birobidżabn

Żydowski Obwód Autonomiczny położony na terenie Rosji nad rzeką Birą - lewym dopływem Amuru. Utworzony został w roku 1934 z polecenia Józefa Stalina; powierzchnia Birobidżanu zajmowała wówczas 36.000 km˛. W roku 1993 Obwód zamieszkiwało 200.000 osób, w tym Żydzi, Rosjanie i Ukraińcy. Obecnie (stan na rok 2001) na ogólną liczbę ludności 6% stanowią Żydzi.
Na terenie Obwodu wydawane jest pismo w języku jidysz - "Birobidżan Sztern", istnieje szkoła żydowska z językiem wykładowym jidysz, funkcjonują organizacje kulturalne i społeczne. W roku 1992 poczta rosyjska wyemitował znaczek z napisem "Jewrejska Respublika - Birobidżan", który publikowany był na łamach Dos Jidisze Wort - Słowo Żydowskie z dnia 27 sierpnia 1993 roku (s. 7).

Błogosławieństwa

Żydzi używają bardzo wielu błogosławieństw, są one wyrazem ich wdzięczności dla Wszechmogącego za dar życia, zdrowia, powodzenia i wszystkiego co może człowieka w życiu spotkać - zaliczane są do modlitw. Błogosławieństwa odmawia się podczas wielu różnorodnych czynności jakie mają miejsce w życiu codziennym:

  • przy porannym wstawaniu
  • podczas kładzenia się do snu
  • podczas umywania rąk
  • przy używaniu rzeczy nowej
  • przy odbieraniu smutnej wiadomości
  • podczas oglądania władzy zwierzchniej6
  • przy zapalaniu świec szabasowych
  • na przyjęcie szabatu
  • podczas zakładania tefilin na lewą rękę
  • podczas kładzenia tefilin na czoło
  • przy zakładaniu talit
  • przy spożywaniu chleba
  • przy spożywaniu warzyw
  • podczas picia wina ( w szabat, podczas uczty sederowej w Pesach)
  • podczas spożywania owoców
  • podczas spożywania napojów i jedzenia owoców
  • podczas używania produktów z mąki
  • błogosławieństwo nowego miejsca
  • podczas czytania Tory
  • błogosławieństwo "gomel" (hebr. "birkut ha - gomel" - osoba, która wyszła cało z opresji)
  • błogosławieństwo Aarona ("kapłańskie") - trzy biblijne wersety, którymi błogosławi kapłan lud na zakończenie nabożeństwa: "niech Pan cię błogosławi i strzeże. Niech Pan rozpromieni oblicze swoje nad tobą, niech cię obdarzy łaską. Niech zwróci ku tobie oblicze swoje i niech cię obdarzy pokojem"
Bnej Brit (hebr. Synowie przykazania)

Jedna z najstarszych gminnych organizacji (stowarzyszeń) żydowskich; swoje oddziały posiada w 46 krajach świata. Pierwsza tego typu organizacja powstała w 1843 roku w Nowym Jorku - założyli ją żydowscy emigranci z Niemiec stawiając sobie za cel podnoszenie duchowego, moralnego i socjalnego wzrostu wszystkich Żydów. Symbolem Bnej Brit stała się menora - siedmioramienny świecznik, jeden z głównych atrybutów Świątyni Jerozolimskiej.
Stowarzyszenia Bnej Brit zakładane były w wielu miejscowościach Stanów Zjednoczonych. Ich główna działalność polega na udzielaniu pomocy Żydom przybyłym z róznych krajów. Organizowane są szkoły, kursy dp nauki języka angielskiego, domy modlitwy, domy opieki dla sierot, inwalidów, osób w podeszłym wieku. Rozrzucone na terenie Stanów Zjednoczonych placówki połączyły się w Związek Humanitarnych Towarzystw Bnej Brit.
W latach siedemdziesiątych XIX wieku na fali wzrastającego antysemityzmu Stowarzyszenie Bnej Brit zaczęły powstawać na terenie Europy: 1882 rok - Niemcy, 1866 - Austro - Węgry, 1889 - Polska;w roku 1889 Towarzystwo Bnej Brit "Leopolis "powstało we Lwowie.

Braun Pola

Aktorka żydowska z Warszawy, pisała wiersze w obozie koncentracyjnym na Majdanku; recytował je jedynie w gronie najbliższych współwięźniarek często akompaniując sobie na fortepianie znajdującym się na polu V wśród zrabowanych przez Niemców rzeczy.
Z okresu pobytu Poli Braun w obozie zachowały się jedynie trzy wiersze; została rozstrzelana 3 listopada 1943 roku.7

brit mila

hebr."przymierze obrzezania"; zabieg polegający na usunięciu napletka u ośmiodniowego chłopca.

Bund

Partia robotnicza o charakterze socjalistycznym - utworzona została w Wilnie w 1897 roku. Główne postulaty wysuwane przez jej członków to:

  • szeroka autonomia narodowo - kulturalna dla ludności żydowskiej (problem ten bywał poruszany zarówno w czasie zaborów jak i po odzyskaniu przez Polskę niepodległości).
  • walka z antysemityzmem.
  • walka o wszechstronny rozwój żydowskiej kultury.

Bundowcy walczyli wspólnie z polskimi robotnikami (między innymi podczas strajku w 1905 roku w Łodzi) o wyzwolenie narodowe i społeczne. Ich udział widoczny był również w czasie powstania w gettcie warszawskim - walczyli w szeregach Żydowskiej Organizacji Bojowej, pracami której kierował Marek Edelman.8


Strona Główna Judaica


1. A. Lustiger. Czerwona Księga - Stalin i Żydzi. Warszawa 2004
2. Kalendarz żydowski 1985 - 1986. Warszawa s. 13 (dalej Kalendarz...)
3. Kalendarz...s. 13
4. U. Przybyła. Teatr żydowski na ziemiach polskich. Dos Jidisze Wort. Słowo Żydowskie. Warszawa 5 listopada 1993 s. 13
5. B.Szwaecman - Czarnota. O tym, czy głos ma córkę i czy należy jej słuchać. Midrasz 2000nr 3(47) s. 44 - 45
6. H. Nussbaum. Przewodnik judaistyczny. Warszawa 1893 s. 279 - 280
7. J. Wysocki. Konspiracyjna twórczość literacka więźniów Majdanka. Zeszyty Majdanka XI. Lublin 1983 s. 104 - 105
8. J. Kozłowski. Niech przemówią kamienie. Dos Jidisze Wort. Słowo Żydowskie z dnia 17 - 30 kwietnia 2004 nr 7 - 8 (319 - 320) s. 18