A B C D E F G H I J K L M N O P R
S T U W Y Z Ż
M

Maabara

hebr. "tymczasowe" - przejściowe osiedla dla imigrantów w Erec Izrael.

Maapilm

"Dzielni ludzie", pionierzy - tak określa się tych, którzy okazali prawdziwą chucpę (bezczelność); do nich zaliczani są: Izraelici, którzy zbuntowali się przeciwko Bogu podczas czterdziestoletniej wędrówki po pustyni i postanowili na własną rękę, bez Bożego błogosławieństwa wejść do Ziemi Obiecanej,1 oraz imigranci, którzy bez zgody władz brytyjskich przeprawili się do Palestyny.

"Machane Reuben"

Nowella do traktatów talmudycznych autorstwa Rubena Zeliga, syna Eliezera Zamośc; wydana została nakładem Eliasza Fenkla w Berlinie.2

machloket

Wielorakość słowa. Termin używany na określenie studiowania ksiąg Talmudu, dzieł Majmonidesa, kodeksu "Szulchan aruch"..., którego nigdy nie uda się przeprowadzić samodzielnie, zawsze potrzebna jest konfrontacja z opinią , poglądem czy interpretacją drugiej osoby, czyli jak pisze M. A Ouaknin: " chasyd poszukuje towarzysza nauki, żeby się z nim "zderzyć"; gdy jeden ze studiujących wysunie jakąś myśl, rozmówca podważa jego stanowisko, co inspiruje do dalszych przemyśleń, hipotez...".

Machzikoj Hadat

"Podpora wiary"; skrajne, konserwatywne ugrupowanie galicyjskie - religijno - polityczne. Założone zostało w 1878 roku przez krakowskiego rabina - Szymona Schreibera oraz cadyka bełskiego Joszuę Rokeacha. Działalność ugrupowania przerwał wybuch I wojny światowej.3

"Machzor, czyli modły na wszystkie święta"

Modlitewnik opracowany przez Izaaka Cylkowa, zawierał teksty modlitw w języku hebrajskim i polskim. Wydany został w 1921 roku w Warszawie staraniem Zgromadzenia Synagogalnego.

"Maharal"

Yehuda Liva ben Becalel - urodzony w 1512 roku w Poznaniu; od roku 1597 naczelny rabin Królestwa Czech na terenie którego założył i prowadził Szkołę Talmudu. Nazywany powszechnie "Maharalem" - był wielkim znawcą Talmudu, Pięcioksięgu; nie obca była mu astronomia i alchemia. A jego osobą kojarzony jest golem, którego powołał do życia. Pochowany jest na cmentarzu w Pradze.4

"Majse buch"

Antologia ponad 250 różnych opowieści "na rozmaite okazje"; wydana została w języku jidysz 1602 roku w Bazylei

Makabi

hebr. "młot" - przydomek nadany Judzie - synowi Matatiasza z rodu Hasmoneuszy - gdy stanął na czele powstania przeciwko wojskom Antiocha IV Epifanesa, króla z syryjskiej dynastii Seleucydów. Od słowa "Makabi Judę nazawano "Machabeuszem".

Makabi

Skromna liczebnie armia Machabeuszy; w 156 roku p. n. e. pokonała wojska greckie. Odtąd Makabi stali się symbolem walki narodu żydowskiego o przetrwanie. Wzorem do naśladowania został przywódca Makabich - Juda Machabeusz.

Malach

hebr. "anioł" - słowo to oznacza również posłańca, któremu zlecono specjalną misję do spełnienia

"malarze getta"

Artyści żydowskiego pochodzenia "obwarowani" przepisami Talmudu, które zdecydowanie zabraniały malowania ludzkiej postaci; do grupy tej m. in. należał Józef Seidenbeutel. "Malarze getta" podkreślali swoja odrębność poprzez wybór żydowskich tematów swoich prac.

"Mały Przegląd"

Dodatek do wydawanego w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce żydowskiego dziennika "Nasz Przegląd"; ukazywał się co tydzień, redagowała go "przez młodzież ze środowisk nie tylko zasymilowanych" - twórcą i propagatorem "Małego Przeglądu" był Janusz Korczak.5

"mamran"

Prototyp współczesnego weksla, nazwa wzięła się prawdopodobnie od łacińskiego słowa " membrana", którym w średniowieczu określani skrypt dłużny.
O właściwościach membrany / mamranu pisał Mordechaj Jaffe w pięciotomowym dziele rabinicznym "Lebusz malchut" - "Lebusz Ir Szuchan", rozdział osiemnasty (Kraków 1598 - 1599); cytuje z Ignacym Schiperem 6 jedną z wypowiedzi Mordechaja Jaffe "...wystarczyło stwierdzenie identyczności podpisu dłużnika, aby posiadacz mamranu od razu otrzymał tytuł do egzekucji..."

marani

Nawróceni na chrześcijaństwo Żydzi hiszpańscy; oficjalnie podawali się za katolików, wewnętrznie zaś i w skrytości wyznawali judaizm. Jedna ze znanych była marrańska rodzina Cardoso - jej potomek żyjący w latach 1627 - 1706, Abraham Miquel Cardoso powrócił na judaizm.

Marsz Żywych

Uroczystość poświęcona pamięci ofiar Holocaustu, odbywa się na terenie obozu w Auschwitz - Birkenau co dwa lata. Inicjatorem i organizatorem Marszu... jest Światowy Kongres Żydów; pierwszy marsza Żywych miał miejsce w 1986 roku.

maszal

jid. "maszl" - wyjaśnienie czegoś poprzez podanie przykładu; termin ten odnosi się również do bajek i alegorii.

"matka żydowskiego teatru"

Takim zaszczytnym mianem obdarowano Ester Rachel Kamińską (1870 – 1925), aktorkę, współzałożycielkę Teatru Żydowskiego w Warszawie i Warszawskiej Grupy Literackiej. Jak podaje Paweł Fijałkowski (autor biogramu Ester Rachel Kamińskiej zamieszczonego w publikacji "Żydzi Polscy. Historie Niezwykłe". Warszawa 2010 , s. 154 – 155), ostatnie słowa jakie aktorka wypowiedziała przed śmiercią brzmiały: " Zaraz opadnie kurtyna".

Mauzoleum - Miejsce Pamięci w Bełżcu

Wybudowane zostało staraniem Amerykańskiego Komitetu Żydowskiego oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Polsce. Całość obiektu projektowali: Andrzej Sałyga, Zdzisław Pidek i Marcin Roszczyk - artyści rzeźbiarze z Warszawy.
Otwarcia obiektu z udziałem prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej - Aleksandra Kwaśniewskiego, byłego premiera Leszka Millera, wicepremiera Izabeli Jarugi - Nowckiej, sekretarza Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa - Andrzeja Przewoźnika, przewodniczącego Rady Ochrony... Władysława Bartoszewskiego, dyrektora d.s Międzynarodowych Amerykańskiego Komitetu Żydowskiego - rabina Andrew„a Bakera, rabina Warszawy i Łodzi - Michaela Schudricha, dyrektora wykonawczego Komisji ds. Ochrony Cmentarzy Żydowskich w Europie - rabina Abrahama Ginsberga, ordynariusza diecezji zamojsko - lubaczowskiej prof. Jana Śrutwy dokonano 3 czerwca 2004 roku
Kierownikiem muzeum w Bełżcu został dr Robert Kuwałek.7

Mauzoleum Trzech Pisarzy

Mauzoleum kryjące pochówki trzech najwybitniejszych pisarzy żydowskich: Szymona Anskiego, Icchoka Lejbusza Pereca i Jakuba Dinezona. Obiekt zlokalizowany jest na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.

Mazeł tow

Życzenie pomyślności; słowo to oznacza również "dobra gwiazda". Wypowiadane jest podczas zaślubin, narodzin dziecka i wszystkich ważnych w życiu Żydów Wydarzeń.

Mea Shearim

Nazwę te należny tłumaczyć jako " Sto Bram", jest to jedna ze starych dzielnic Jerozolimy którą zamieszkują wyłącznie ortodoksyjni Żydzi stanowiący dość zamknięta społeczność (na 4, 5 mln Żydów zamieszkujących w Erec Isreal ortodoksi stanowią 20%). Ortodoksi nie uznają państwa Izrael, nie płacą podatków, cierpliwie oczekują na przyjście Mesjasza. Nie wolno im czytać świeckiej literatury, czy gazet o tematyce sportowej; bajki dla dzieci pisane są na motywach biblijnych, zawierają opowieści z Biblii i nakazy Boga. Najbardziej ortodoksyjni z nich w noc poślubną golą kobiecie głowę, mężczyźni chodzą w czarnych chałatach sięgających ziemi, na głowie mają jarmułki lub kapelusze.

Meir Aniel

Rabin belgradzki, autor rozpraw moralistycznych i komentarzy do Biblii. Za jego główne dzieło z zakresu hermeneutyki uważa się מאסורעת האבערות האגגאדאל; praca została napisana w Berlinie, wydrukowano ją (częściowo) w Krakowie (1619), częściowo w Mantui (1622)8

"Memory of the World"

Lista stworzona przez UNESCO na którą wpisywane są najważniejsze (w skali ogólnoświatowej) dokumenty pisane, dźwiękowe , filmowe obrazujące historie świata – na tej liście decyzją UNESCO znalazło się również "Archiwum Ringelbluma" → Oneg Szabat.

meszorerim

Grupa mężczyzn śpiewających w synagodze; w takiej grupie w synagodze wileńskiej śpiewał m. in Mosze Kusewicki, wybitny kantor, tenor liryczny, zwany przez znawców muzyki synagogalnej "królem kantorów naszych czasów".

"Miasteczko"

Poetycka powieść autorstwa Szaloma Asza, inspiracją do napisania której były wspomnienia z rodzinnego Kutna i Kazimierza Dolnego.

Micwa tanc

Taniec jaki wykonywała panna młoda po zakończeniu uroczystości zaślubin; mogła tańczyć z mężem, ojcem, teściem.

midrasz

Słowo pisane małą literą oznacza interpretację wnikającą w literę ducha i tekstu biblijnego w celu wydobycia jak najwięcej znaczeń czytanej treści.

Midrasz

Słowo pisane dużą literą oznacza dzieło literackie, przedmiotem którego jest interpretacja Biblii.

"Midrasz Pinchas"

Zbiór maksym, anegdot, refleksji i komentarzy, autorstwo których przypisuje się rabinowi Pinchasowi z Korca (uczniowi Baal Szem Towa). Pinchas z Korca zmarł w 1791 roku podczas podróży do Ziemi Izraela; "Midrasz..." został wydany po jego śmierci. Rabin Pinchas jest m. in. autorem znanego powiedzenia, że " przyjaźń jest największym z cudów świata".

Mita

Deska służąca do przenoszenia ciała z izby przedpogrzebowej do grobu.

Mita

hebr. "dziękuję ci" - krótka modlitwa odmawiana tuż po przebudzeniu się: "Składam ci dzięki Królu, wiecznie żywy, że zwróciłeś mi moją duszę w miłosierdziu Twoim".

mitnagdim

Przeciwnicy - oświeceni talmudyści, którzy postulowali konieczność studiowania obok Biblii i Talmudu tych nauk świeckich, które mogą być pomocne w codziennym życiu. Ich duchowym przywódca był wileński rabin Elia zwany "Gaonem" ("ekscelencją") żyjący w latach 1720 - 1797.9

Mizrachi

Partia syjonistyczno - religijna. Jej nazwa wywodzi się od słów: "merkaz ruchani" (duchowe centrum). Ugrupowanie funkcjonowało w okresie międzywojennym w Polsce. Celem partii było stworzenie państwa żydowskiego, które funkcjonowałoby w oparciu o prawo religijne. W działalność ugrupowania zaangażowany był m. in. Menachem Begin, były premier Izraela, laureat Nagrody Nobla (1978).

Modlitewnik pińczowski

Zawierał (wg. relacji Leona Szpera, 1916 rok) elegię opłakującą męczeńską śmierć bohaterów procesu oskarżonych o mord rytualny (1894 roku); byli to żydowscy karczmarze: Gronek Aronek, Marek Jachowicz - Jachorowicz (Lublin?), oraz Żydzi międzyrzeccy: Hojczyk Ajzyk i Jachim, Chaim.

Modlitwy za Izrael (Tahalit Israel)

Zbiór modlitw na "dni zwyczajne i uroczyste wraz z przekładem na język polski", przekładu którego dokonał Henryk Liebkind. Modlitewnik wydany został za "aprobacyą" rabina Okręgu Warszawskiego w 1846 roku. Zawiera obszerny zbiór tekstów modlitewnych odnoszących się do codziennie wykonywanych czynności - mycie, jedzenie, przygotowywanie posiłków,... a także modlitwy dziękczynne , w tym z myślą o dzieciach , bo przecież im w judaiźmie poświęca się najwięcej uwagi i troski.
Zapoznajmy się z treścią jednej z nich modlitwa dla dzieci po obudzeniu się ran - "składam dzięki Tobie o Wszechmocny wiecznie żywy nigdy niezmienny Rządco świata!, żeś raczył przywrócić mi duszę w niewyczerpanym swojem miłosierdziu i dobroci".

Modlitwa o rosę

Ponieważ brak rosy oznacza posuchę - modlitwę o nią wprowadza z pierwszym dniem Pesach - czyli początkiem wiosny.

Moisesville(miasteczko Mojżesza)

Pierwsza kolonia żydowska założona przez rosyjskich żydowskich emigrantów w Argentynie w 1899 roku, kolonie założono przy pomocy ówczesnego filantropa argentyńskiego (z pochodzenia Żyda) barona Maurice'a Hirscha. Z czasem przybywało żydowskich kolonii - miasteczek, były to: Villa Clara, Dominquez, Basavilbaso. Mieszkający tu Żydzi zorganizowali podstawowe instytucje życia społeczno - kulturalnego: synagogę, cmentarz, bibliotekę, szkołę, drobne zakłady przemysłowe, banki spółdzielcze, minimum opieki zdrowotnej...

J. Burko. Żydowscy rolnicy w Argentynie. Słowo Żydowskie z dnia 17 - 31 marca 2007 r, nr 5 - 6 - 7 (395 - 396 - 397), s. 5

Mojzes Ibn Ezra z Gromady

Żył w latach ok. 1055 – 1138. jest autorem modlitw o charakterze pokutno – pojednawczym, które odmawia się w synagodze. Na ich określenie funkcjonuje nazwa "Selichot" ("Przebaczenie").

mokojm mykłot

Schronienie, często ucieczka w inny świat, np. świat książek – "och książko!, moje największe umiłowanie. Lepsze od jedzenia , lepsze od spania..." (Zofia Grzesik → hese bet)

moszal (jid. moszl)

Wyjaśnienie czegoś prze podanie przykładu; termin ten obejmuje także bajki i alegorie.

"Mosze Rabenu"

"Mojżesz - nasz Nauczyciel" - biblijny Mojżesz, przywódca narodu żydowskiego, który wyprowadził go z niewoli egipskiej. Jest to tytuł używany z wielkim szacunkiem w odniesieniu do Mojżesza za jego posłuszeństwo wobec Boga i mądrość jaką Wszechmogący go obdarzył.

mycwa

Dobry i miły Bogu uczynek; im więcej starań, wysiłków a często i pieniędzy, tym większa zasługa dla czyniącego mycwę przed Bogiem.


Strona Główna Judaica



1. Pisma Święte Starego i Nowego testamentu; Księga Liczb rozdział 14. wersety: 39 - 45
2. J. Szacki. Znakomici Żydzi rodem z Zamościa. Teka Zamojska nr 1 - 2 rok..., s 21
3. Dzieje Żydów w Polsce 1848 - 1914. Wybór tekstów źródłowych. Warszawa 1994
4. A. Unterman. Encyklopedia tradycji i legend żydowskich.
5. M. Kamar. Pamięci Aner z "Małego Przeglądu". Dos Jidisze Wort. Słowo Żydowskie. 2002 mr 14 (222) z 14 lipca
6. JI. Schiper. Dzieje handlu żydowskiego na ziemiach polskich. Warszawa 1937
7. A. Jaworski. Pół miliona ofiar. Tygodnik Zamojski z dnia 8 czerwca 2004 roku, s. 10
8. Ł. Bednarczuk - Kravic. Warto o nich pamiętać. Słowo Żydowskie nr 23 - 24 (335 - 336) z dnia 17 - 30 listopada 2004 s. 21
9. M. Horn. Żydzi w Polsce od średniowiecza do końca XVII w. w: Wystawa Żydzi Polscy. Grudzień 1989 - luty 1990. Warszawa s. 40 (dalej M. Horn. Żydzi w Polsce...)