A B C D E F G H I J K L M N O P R
S T U W Y Z Ż
P

parochet

Zasłona na aron ha kodesz, gdzie przechowywane są zwoje Tory. Geneza używania parochetu sięga czasów biblijnych - jest odpowiednikiem zasłony, która oddzielała w przybytku, a następnie w Świątyni miejsce święte od najświętszego.
Dla podkreślenia ważności danego święta wieszano parochet biały, lub z jasnej tkaniny (Rosz ha szana, Jom Kipur), czarny w rocznicę zburzenia Świątyni Jerozolimskiej.

parwe

Potrawy, które określa się ani jako "mięsne", ani jako "mleczne" - należą do nich: ryby, owoce, warzywa. Można je podawać nie wywołując konfliktu potraw jaki zachodzi podczas mieszania nabiału z mięsem co jest obwarowane prawami kaszrutu.

Patent o Betteljuden

Wydany został w roku 1773 przez cesarza Austrii - Józefa II; nakazywał w nim władca odstawienie wszystkich żebraków pochodzenia żydowskiego do granicy państw, w którym mieszkali.

pejsachówka

Wysokoprocentowa wódka - wśród Żydów polskich przyjął się (nie wiadomo skąd) zwyczaj picia pejsachówki podczas uczty sederowej. Produkowano ją na Lubelszczyźnie w fabryce "Kośminek" w Lublinie zarządzanej przez Szmuela Ajchenbojma i w fabryce "Siedlisko" k/ Fajsławic. Do picia pejsachówki używano specjalnych kieliszków szklanych, oraz w kształcie kufelków z wytłoczonym napisem w jęz. hebrajskim PESACH - naczynia te można oglądać w Muzeum Regionalnym w Łęcznej.1

"Perek szira" ("Rozdział pieśni")

Opracowanie autorstwa biblijnego króla Dawida zawierające wersety biblijne, którymi przyroda: owady, ptaki i zwierzęta głoszą chwale Bogu. Utwór został włączony do niektórych modlitewników hebrajskich - składa się z sześciu rozdziałów , co pomyślane zostało w ten sposób by każdego dnia rozważać , przeczytać jeden rozdział.

Petah Tikvah

Hebr. "Drzwi nadziei", nazwa osiedla założonego w 1878 roku przez żydowskich imigrantów na terenie Palestyny.2

pidjon ha - ben

Symboliczny gest polegający na wykupieniu pierworodnego syna z reki kohena (kapłana). Wg. zapisu w Talmudzie pierworodny syn z chwilą urodzenia nie należy automatycznie do rodziców. Przez 30 symbolicznych dni należy do kapłana i ojciec musi go wykupić z jego rąk. Cena to pięć srebrnych monet. Pidjon ha - ben jest zbędny, gdy jedno z rodziców pochodzi z rodu kapłanów lub lewitów. Wykupu syna dokonuje się tylko wtedy, jeżeli jest pierwszym dzieckiem z łona matki - jeśli wcześniej urodziła się dziewczynka, lub poród miał miejsce przy pomocy cesarskiego cięcia ceremonia wykupu nie może mieć miejsca.

Pierwszy Kongres Syjonistyczny

Odbył się w 1897 roku w Bazylei. Przywódcy żydowscy pod kierunkiem Teodora Herzla powzięli decyzje odnośnie przywrócenia Narodowego Domu Żydów w Palestynie, gdzie mogliby mieć swoją świątynię - "sami stanowić o sobie i odbudować dawną cywilizację i kulturę". Padły wówczas "prorocze" słowa wypowiedziane przez Herzla, "że za 50 l;at państwo Izrael stanie się rzeczywistością".3

pieśni Izraela

Jest to zawarty w Pismach Starego Testamentu wykaz pieśni śpiewanych w najważniejszych momentach historii narodu żydowskiego:

  • pieśń śpiewana przy wyjściu z Egiptu
  • pieśń śpiewana po przejściu przez Morze Czerwone
  • pieśń, która Mojżesz zaśpiewał przed swoją śmiercią
  • pieśń śpiewana przez Jozuego gdy pokonał Amoraitów
  • pieśń Debory po porażce Sisery
  • pieśń, którą śpiewał król Salomon podczas poświęcenia Świątyni
  • pieśń Johaszafata gdy przystępował do walki z Moabitami i Ammonitami4
"Pieśń o Marku Żydzie -szalbierzu lubelskim"

Anonimowy, antysemicki wiersz z XVI wieku, w którym autor zwraca uwagę że Żydzi "pieniądze od ludzi biorą przyrzekając dobre procenty, ale przyrzeczeń nie dotrzymują". Wspomniany w tytule utworu Żyd Marek pożyczył od jednego chrześcijanina 21.000 a od drugiego "coś więcej". Pieniądze przepadły stąd refleksja autora:

"Dobrze to na takich [chrześcijan] pewnie,
Co Żydom życzliwi wiernie."
5
pinkasy

Księgi dokumentujące działalność gmin żydowskich. Zawierają m. in. : protokoły zebrań, rozporządzenia , spisy urzędników, wykazy podatków. Pinkasy prowadzone były przez każda gminę (kahał).

PN

"Ponim Nefesz"- twarz zmarłego; napis umieszczany pośrodku macewy w górnej części, po nim pisane są informacje o zmarłym, oraz epitafium.

"podstawić stołek"

Zdarzenie to można odnieść do dwu sytuacji: (1) podstawić stołek zmęczonemu - czyli spełnić dobry uczynek, (2) podstawić stołek u rebego (rabina danej gminy), czyli poskarżyć się na niesforne dziecko, (chłopca) zazwyczaj cudze, rzadziej swoje. Nie obyło się wtedy bez surowej reprymendy.

Polskie Towarzystwo Sprawiedliwych

Organizacja skupiająca tych, którzy w okresie okupacji ukrywali Żydów i ratowali im życie. Powstało w 1985 roku.

pozdrowienia

Najczęściej stosowanym wśród Żydów pozdrowieniem jest słowo "szalom" - "pokój", lub "szalom alejchem" - " pokój wam". Odpowiedzią na "szalom alejchem" jest " alejchem weał bnejchem", co oznacza" pokój wam i waszym dzieciom".
Istnieje też zwrot "mazeł tow" - co oznacza "dobry los", "gwiazdę"; Żydzi używają ich przy radosnych okazjach: urodzinach dziecka, zaręczynach, podczas ślubu, czy przy pomyślnym załatwieniu trudnej sprawy. Mazeł tow oznacza także życzenie pomyślności. Inne pozdrowienie to: "szlom szbat" - "spokojnego szabatu"

Zmarłego żegna się słowami: "lech beszalom" - "odejdź w po0koju". Zwrotu "odejdź w pokoju" nie można używać w odniesieniu do żywych - oni są jeszcze wśród nas i nie zaznali spoczynku; można im życzyć by szli ku pokojowi- "lech leszalom".
W święta używa się zwrotów: " chag samech" - " szczęśliwego święta" - takie życzenia z okazji Chanuki na łamach "Dos Jidisze Wort" składa Redakcja swoim Czytelnikom i Przyjaciołom.
Z okazji Nowego Roku Żydzi zwracają się do siebie słowami: "Szana Towa" - "Dobrego Roku".
Przy radosnych okazjach Żydzi aszkenazyjscy zwracają się do siebie ze słowami"mazeł tow"; Żydzi sefardyjscy mówią: "mabruk" - "niech wam Bóg błogosławi".

"Przyjęcie Żydów do Polski"

Obraz jana Matejki o wymiarach 198 x 140 cm wykonany na zamówienie wiedeńskiego prawnika dr Arnolda Rappaporta. Płótno trafiło do Krakowa prawdopodobnie drogą dziedziczenia przez polską rodzinę po raz ostatni prezentowane było w naszym kraju w roku 1938.
W roku 1967 Muzeum Okręgowe w Lublinie udostępniło pracę zwiedzającym. Obraz przedstawia scenę przyjęcia Żydów do Polski w roku 1096 roku przez Władysława Hermana w Gnieźnie.6

przysłowia żydowskie
  • w świętą sobotę Bóg rozciąga nad Izraelem ducha pokoju 7
  • nie brakuje nam uczonych, którzy całą Torę mają na języku 8
  • gdy widzisz człowieka znasz go w połowie, gdy słyszysz go mówiącego znasz go w całości 9
  • błędy drugiego widzi się prędko, a na własne błędy bywa się ślepym
  • strzeż twego języka więcej niż nóg, to nie upadniesz
  • skąpiec jest biedny za życia, a bogaty po śmierci
  • dobre słowo przynosi dobrą odpowiedź
  • zły język jest gorszy od złej ręki
  • lepszy jest policzek od mądrego niż pocałunek od głupiego
  • oko jest małe, jednak widzi cały świat.
"Ptasiogłowa Hagada"

Najstarszy rękopiśmienny egzemplarz hagady aszkenazyjskiej zawierający liturgię na pierwszy dzień Pesach. Powstała około 1300 roku w Nadrenii w Niemczech. Nazwa utworu wzięła się z ilustracji, które przedstawiają postaci z ptasimi głowami. Twarze aniołów pozostawione są bez wyraźnych rysów, wojownicy egipscy mają twarze zakryte przyłbicami. Wiąże się to zapewne z zakazem przedstawiania ludzkiego oblicza.10

purimszpilen

Sztuki purimowe; literatura powstała na bazie przesłania Święta Purim - dała początek nowoczesnemu żydowskiemu teatrowi.


Strona Główna Judaica



1. J. E. Leśniewska. Bramy czasu. Żydowskie zabytki sakralne i obrzędowe. Informator. Łęczna 1999
2. Biblia Studen'ts Library. CD - ROM, USA, 1998
3. Izraelu, nie zapomnimy o Tobie. Materiały z Konferencji organizowanej przez Służbę Szalom z Oświęcimia. Lublin 22 - 25 sierpnia 2002 r, s. 33
4. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Warszawa 1975
5. I. Schiper. Dzieje handlu żydowskiego na ziemiach polskich. Warszawa 1937
6. R. Wasita. Jana Matejki "Sprowadzenie Żydów do Polski". Dos Jidisze Wort. Słowo Żydowskie. Warszawa 27 grudnia 1993 s. 11
7. Sz. J. Agnon. Przypowieści z morałem (10); przekład z jidysz M. Friedman. Dos Jidisze Wort z 17 - 30 sierpnia 2004, nr 16 - 17 (328 - 329) s. 24 (dalej Sz. J. Przypowieści...)
8. Sz. J. Agnon. Przypowieści...
9. J. Żelewski. Język żydowski. Część I. Wiadomości ogólne (brak roku i miejsca wydania)
10. M. Krajewska. Czym różni się ta księga od wszystkich innych ksiąg. Midrasz 2001 nr 5 (49)