A B C D E F G H I J K L M N O P R
S T U W Y Z Ż
S

"schutzjuden"

"bogaci Żydzi", określenie powstałe w okresie zaborów, gdy władze pruskie wyraźnie faworyzowały bogatych Żydów, tych, którzy zajmowali się handlem, oraz znali język niemiecki. Pozostali Żydzi z zasady byli dyskryminowani.

J. Żbikowski. Żydzi. Wrocław 1997.

"Siwchej Habešt"

Zbiór opowiadań hagiograficznych poświęconych twórcy chasydyzmu - Baal Szemowi Tow Po raz pierwszy zbiór został opublikowany w języku hebrajskim w 1814 roku. (M. Sitarz. Z dziejów jidysz jednego z języków żydowskich).

"Stary Lublin"

Teka pasteli autorstwa Henryka Lewensztadta z Lublina, które powstały w żydowskiej dzielnicy tego miasta. Artysta żył w latach 1893 – 1962, studiował w Krakowie, Wiedniu oraz paryskiej Acadèmie Ranson.

"Statut o urządzeniu Żydów"

Wydany został w 1804 roku w Rosji, normował status prawny ludności żydowskiej. Żydzi zostali zaliczeni do czterech stanów miejskich zgodnie z zawodem i posiadanym majątkiem. Mogli zajmować się rolnictwem, posiadali te same prawa co ludność chrześcijańska danego stanu, ale nie wolno im było kandydować w wyborze do władz municypalnych Grodna, Wilna, Kijowa. W pozostałych miastach na terenie Rosji mogli obsadzać ? miejsc w Radzie Miejskiej - ponadto na terenie całego kraju obowiązywał ich zakaz kupowania posiadłości ziemskich.1

Steinberg Boruch

Naczelny rabin wojska polskiego w okresie II Rzeczpospolitej; w jego posiadaniu znajdował się Pięcioksiąg Mojżesza wydany na potrzeby Naczelnego Rabinatu Wojskowego - egzemplarza używano podczas składania przysięgi przez polskich żołnierzy pochodzenia żydowskiego.2

"Stowarzyszenie Dzieci Holocaustu"

Powstało w 1991 roku, skupia ponad 600 osób (dane z roku 1999). W roku 1995 Stowarzyszenie... otrzymało na terenie miasta Warszawy swój klub;nadano mu imię "Betejnu" ("Nasz Dom").

sugia

Ttrudny urywek, fragment Talmudu, lub komentarzy (pism rabinicznych), którego uczniowie nie mogą zrozumieć bez stosownego wyjaśnienia prowadzącego ich nauczyciela.

Survivors of the Shoah Visual History Foundation

Fundacja założona w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia przez Stevena Spielberga - jej celem jest utworzenie największego na świecie archiwum świadectw (nagranych techniką video) osób ocalałych z Holocaustu. Na terenie Polski działalność Fundacji datuje się od roku 1996 - koordynatorem oddziału polskiego jest (stan na rok 1998) Liliana Fijałkowska. Dotychczas zabrano 1700 świadectw/nagrań w językach: polskim, żydowskim i angielskim; w tym 200 wywiadów z ludźmi, którzy ratowali Żydów, 50 wywiadów ze świadkami wydarzeń z czasów Holocaustu.
Założyciel Fundacji - Steven Spielberg w dowód uznania odznaczony został Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski III klasy.3

szajgec

Urwis, łobuz, wiercipięta.

"szalom zachar"

hebr. "witaj mężczyzno" - przyjęcie wydawane przez ojca chłopca w pierwszy szabat po jego urodzeniu.

Szames

hebr. "pomocnik" - dodatkowa świeczka służąca do zapalania pozostałych podczas święta Chanuki.

Szema Israel

hebr. "Słuchaj Izraelu" - najważniejsze wyznanie wiary; jest pierwszą modlitwa której uczy się małe dziecko; konający wypowiada je na łożu śmierci. Gdy Żydzi ginęli na przestrzeni wieków męczeńską śmiercią "Szema..." było ostatnimi słowami jakie wypowiadali.

szkoc

Zdolny, zaradny chłopiec, zuch (tego określenia, podobnie jak szajgec często używa w swoich powieściach Szołem Alejchem).

"szkoła Aszkenazego"

Szkoła analizy historycznej stworzona przez wybitnego historyka, pracownika Uniwersytetu Lwowskiego prof. Szymona Aszkenazego (1865 lub 1867 – 1935).

szmonces

Dowcip, żart - ta forma wyrażania w dowcipny sposób zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości pojawiła się w latach 1914 - 1918. Tematem szmoncesów były: giełdy, plajty, wzloty i upadki (duchowe, moralne, finansowe), codzienne, z życia wzięte sprawy. Razem ze szmoncesem pojawił się nowy typ bohatera: pechowiec, szlemel, skłopotany i zabiegany człowiek.

Sznajer - Zelman Ladyr

Rabin lubelski, znany z tego iż ustanowił w latach siedemdziesiątych XIX wieku zakaz spożywania flaków przez żydowską ludność Lublina. Powodem do jego wydania było" odnoszenie się przez rzeźnika, (który był zajęty oczyszczaniem flaków od niekoszernych tłuszczów), do swoich obowiązków z nienależytą skrupulatnością". Zakaz rabina postanowiono zdjąć na mocy uchwały Zjazdu rabinów , jaki miał miejsce w Lublinie w 1916 roku- postanowiono "by komisja wykonawczo- redakcyjna w porozumieniu z nadrabinem lubelskim Klatzkinem zajęła się omówieniem tej sprawy i poczyniła kroki zmierzające ku zniesieniu zakazu".

(Myśl Żydowska. Lublin, 1916 r, nr 27)

Szołem Alejchem (Szołem Rabinowicz)

Klasyk literatury żydowskiej, urodził się 2 marca 1859 roku w Perejesławiu w guberni połtawskiej, w siedemnastym roku życia ukończył gimnazjum. Od 1877 roku roku pracował jako prywatny nauczyciel w domu Elimelecha Łojewa w Zofiówce. W roku 1888 zaczął wydawać "Jidisze Bibliotek", której został redaktorem, współpracowali z nim najbardziej utalentowani pisarze żydowscy. Jesienią 1905 roku przeżył pogrom kiszyniowski. Na wieść o jego śmierci 3 maja 1916 roku na łamach "Myśli Żydowskiej" (Lublin) napisano: " nieoczekiwana , hiobowa wieść o śmierci Szołem Alejchema uderzyła w nas wszystkich na kształt gromu..."; Szołem Alejchem m. in napisał: "Dzieje Tewji Mleczarza, "Z jarmarku", "Kasrylewka". W latach 1989 - 1991 Wydawnictwo Dolnośląskie opublikowało je w ramach serii wydawniczej "utwory klasyków literatury jidysz".

(Sz. Alejchem. Dzieje Tewji Mleczarza. Wrocław 1989, s. 7 - 9; Myśl Żydowska. Lublin, 1916 nr 11, s. 4)

"Szomer Israel" ("Strażnik Izraela")

Lwowskie Stowarzyszenie Żydów Postępowych, założone zostało w roku 1968; do roku 1903 staraniem Stowarzyszenia... ukazywał si tygodnik o nazwie "Szomer Israel".

(Dzieje Żydów w Polsce. Wybór tekstów źródłowych. Warszawa 1994).

Sztajnman Maurycy

Urodzony 1897 roku w Łodzi, legionista, podczas walk na Wołyniu w 1916 roku odniósł ciężkie obrażenia. Zmarł w Lublinie, w szpitalu wojskowym. W kondukcie pogrzebowym szedł rabin polowy armii austriackiej Max Freiman; Sztajnman był żołnierzem I Brygady 5 pułku 9 kompanii.

(Myśl Żydowska. Lublin, 1916 r, nr 18, s. 8).

"szund" (z jidysz "śmiecie")

Pogardliwa nazwa używana na określenie sztuk (operetek, melodramatów) żydowskich u schyłku XIX wieku, kiedy to wędrowne trupy teatralne z Warszawy (i nie tylko) przemierzały polskie wsi i miasteczka prezentując swój różnorodny repertuar; taką wędrowną trupą był warszawski teatrzyk "Eldorado" kierowany przez Abrahama Izaaka Kamińskiego.


Strona Główna Judaica



1. A. Żbikowski. Żydzi. Wrocław 1997
2. M. Fuks. Żydzi w walce o niepodległość. Dos Jidisze Wort. Słowo Żydowskie 1993 nr 28 (48) z dnia 5 listopada
3. W. Susid. Fundacja Stevena Spielberga w Polsce podłoże działalności. Dos Jidisze Wort. Słowo Żydowskie 1998 nr 20 (176)