A B C D E F G H I J K L M N O P R
S T U W Y Z Ż
W

"w pierwszym dniu odnowy proroctwa i Królestwa"

Takim zwrotem sygnowano książki hebrajskie podczas pojawienia się w 1666 roku w Stambule Mesjasza (Sabataja Cwi), pretendenta do tureckiego tronu, jak się niebawem okazało fałszywego Mesjasza.

Wajs Symcha

Lekarz stomatolog, autor lub współautor kilku prac o żydowskiej społeczności Lublina; najważniejszą z nich są napisane wspólnie z żona Karoliną "Fakty i wydarzenia z życia lubelskich Żydów". Pisał o Lublinie, ponieważ miasto to i okolice były mu bardzo bliskie - rodziny dr Wajsa mieszkała w niewielkim majątku w pobliżu Lublina. Z jego inicjatywy w 1962 roku powstał Komitet Budowy Pomnika Ku Czci Żydów Lubelskich - obelisk wzniesiono w roku 1963 na dawnym Placu Targowym - obecnie Plac Ofiar Getta. Symcha Wajs zmarł w 1999 roku.1

Warszawska Szkoła Rabinów

Rozpoczęła działalność 26 listopada 1862 roku, pierwszym dyrektorem został mianowany Abraham Stern - matematyk z zawodu, zastępcą - nauczyciel Talmudu - Majer Horowitz. Program nauczania obejmował:

  • przedmioty religijne - wykład Biblii, Talmud, Thora Majmonidesa, albo Jad Hachzaka, Szulchan Aruch autorstwa Josefa Karo, naukę moralną wybieraną z Biblii i Talmudu, wymowę świętą
  • przedmioty "naukowe" - języki: hebrajski, polski, niemiecki, francuski, (od roku 1835 rosyjski) wraz z gramatyką, historię powszechną, historię narodu polskiego, geografię, matematykę, wiadomości z nauk przyrodniczych

Szkoła realizowała czteroletni program nauczania w zakresie szkoły średniej; uwzględniano także program szkół elementarnych i chederów. Na uczniów wybierano młodzież w przedziale wieku - nikt nie zostanie przyjęty przed rokiem 13 - tym, ani po roku 16 - tym , ponadto nie żonatych i nie mogących w przeciągu 5 lat trwania nauki zmienić stanu cywilnego.
Od roku 1839 w Szkole nauczano śpiewu, w roku 1857 jako dodatkowy, a zarazem obowiązkowy przedmiot wprowadzono kurs historii Rosji - wykładali go kolejno w języku rosyjskim Piotr Beszmakow i Konstanty Nejlissow. Warszawska Szkoła Rabinów istniała w latach 1826 - 1863.2

"Весник Временного Правителства"

Dziennik Urzędowy Tymczasowego Rządu Związku Radzieckiego ; w numerze 15 z roku 1917 opublikowano na jego łamach ustawę z 20 marca tegoż roku znosząca wszelką dyskryminację Żydów. Czytamy tam m. in. " wszystkie ograniczenia praw obywateli rosyjskich, wynikające z dotychczasowych ustaw i odnoszące się do ich religii, poglądów politycznych albo narodowości zostają niniejszym zniesione..." 3

wiara (hebr. aman)

Ufność, pewność o istnieniu Boga i prawdziwości Jego słowa zawartego w Piśmie Świętym. Istnieje kilka "odmian" wiary: żywa - ma miejsce wtedy, gdy jest poparta uczynkami miłości do Boga i bliźniego, martwa – wiara bez uczynków, jest tylko wiedzą o Bogu, fałszywa – wiara oparta na naukach i tradycjach ludzkich.

Wilner Trupe (trupa wileńska)

Pierwszy w okresie międzywojennym powstały na Ukrainie żydowski zespół teatralny dający przedstawienia zarówno w Polsce jak i wielu prowincjonalnych miastach europejskich, a także w Stanach Zjednoczonych. Z grupą tą w latach 1921 - 1924 współpracowała Ida Kamińska.

"wrogowie Boga"

Określenie, którym określano Żydów w okresie wypraw krzyżowych. Gdy w 1099 roku krzyżowcy zdobyli Jerozolimę, chełpili się, że są wykonawcami gniewu bożego; wszystkich Żydów, jacy zachowali się przy życiu zapędzili do synagogi, podłożyli ogień i spalili żywcem. 4

"Wybrany lud Boga"

12 artykułów napisanych przez Charlesa T. Russella, badacza hebrajskich proroctw, założyciela organizacji "Świadkowie Jehowy" w 1910 roku.
Artykuły ogłoszone zostały na łamach "Miesięcznika Powszechnego" (San Francisco, red. Naczelny Francis Bret Hart). Wzbudziło to ogromne zainteresowanie wśród amerykańskich Żydów, którzy zaprosili Rusella do wygłoszenia publicznego przemówienia na powyższy temat; odbyło się tego samego roku w Hipodromie w Nowym Jorku- w zgromadzeniu uczestniczyło ponad 4000 żydowskich reprezentantów.5

wyposażenie synagog

Na wyposażeniu każdej synagogi znajdowały się: tarcze na rodały zwane "tas", wskazówki do czytania Tory, ("jad" ), korony na rodały ("keter"), ozdoby w rodzaju kolumn lub kwiatów na rodały ( "ecjachim" albo "rimmonim"), kieliszek na kidusz, puszka na rajskie jabłko, lichtarze, żyrandole, menora (srebrna), miednice i kubki do mycia rąk kohena (zazwyczaj miedziane, ale bogatsze synagogi posiadały srebrne zestawy takich naczyń), szafa, w której przechowywano zwoje Tory (aron ha kodesz), pulpit dal kantora prowadzącego modły w synagodze - mieścił się po prawej stronie aron ha kodesz. Baldachim (chupa) sporządzony z aksamitu lub atłasu, szofar (róg barani), na którym trąbiono w Rosz ha szana.
Do roku 1918 na terenie wszystkich synagog w Polsce znajdował się tekst modlitwy za władcę - "miała ta modlitwa stały tekst, od wieków nieodmienny i była zazwyczaj pięknie kaligrafowana"6.

wyprawa ślubna kobiet żydowskich

Na ślubną wyprawę żydowska dziewczyna otrzymywała bieliznę, jedwabne różnokolorowe sukienki - nosiła je w sobotę lub święta fartuszek haftowany złotem lub srebrem.
Najważniejszą częścią tej wyprawy był pierścionek zaręczynowy ze złota lub srebra ze szlachetnym, lub półszlachetnym kamieniem, na którym wygrawerowany był napis: "mazeł tow" - "na szczęście", lub "maca isza maca tow" - " znalazł żonę, znalazł szczęście".)7

"Wystawa dzieł zaofiarowanych na rzecz loteryi dla niesienia pomocy ofiarom pogromów żydowskich w Rosyi"

Zorganizowana została w 1906 roku przez krakowskie Towarzystwo przyjaciół Sztuk Pięknych - pokaz miał charakter międzynarodowy. Swoje prace wystawili artyści żydowscy, z których na 77 prezentowanych ponad połowę stanowiły dzieła artystów działających w Polsce lub pochodzenia polskiego. 8


Strona Główna Judaica



1. W. Susid. 13 prac dr Symchy Wajsa. Dos Jidisze Wort 1999 nr 19 (20) z dnia 24 września
2. Z dziejów Gminy Starozakonnych w Warszawie w XIX stuleciu. Warszawa 1907 t. I. Szkolnictwo.
3. A. Lustiger. Czerwona Księga - Stalin i Żydzi. Warszawa 2004
4. M. Krupp. Vergesse ich dein, Jeruzalem. Stemberg-Veriag. Metzingen 1962 s. 23
5. Monitor Chrześcijańskiej Wiedzy BS, 04, 66 - 73
6. M. Bałaban. Zabytki historyczne Żydów w Polsce. Warszawa 1929 s. 97
7. M. Bałaban. Zabytki historyczne Żydów w Polsce. Warszawa 1929
8. Żydzi Polscy. Grudzień 1989 - luty 1990. Wystawa prac w Muzeum Narodowym w Krakowie. Kraków 1990 s. 21, 33