A B C D E F G H I J K L M N O P R
S T U W Y Z Ż
Ż

"Żegota"

Rada Pomocy Żydom powstała z inicjatywy pisarki Zofii Kossak - powołana została przez Delegaturę na Kraj Rządu Rzeczpospolitej Polskiej na Uchodźstwie w Londynie; wśród założycieli znajdował się prof. Władysław Bartoszewski. Działalność "Żegoty" przypadła na lata 1942 - 1945 - szczególnie nasiliła się na terenie Warszawy, Krakowa, Lwowa, Lublina i Zamościa. Opieką szczególną objęto dzieci - w samej Warszawie 2400. Przekazywano je do polskich rodzin, umieszczano w internatach zakonnych i świeckich. Żydzi otrzymywali "aryjskie" papiery, wynajmowano dla nich mieszkania, organizowano kryjówki, dostarczano leki i pieniądze.
Staraniem "Żegoty" wydano kilka ulotek nawołujących polskie społeczeństwo do udzielania pomocy Żydom. Działalność Rady Pomocy Żydom finansował Rząd Rzeczpospolitej na Uchodźstwie.

Żyd Wieczny Tułacz

Postać wyrosła na bazie ludowych opowieści mających dowieść, że Żydzi lekceważyli śmierć Jezusa. Jednemu z takich Żydów sam Jezus miał powiedzieć, że ma on (Żyd) odtąd "wiecznie iść przed siebie, dopóki on (Jezus) nie wróci na ziemię". W roku 1228 pewien ormiański arcybiskup opowiedział rzekome zdarzenie w opactwie St. Albanos - podał także nazwisko owego "tułacza" - Joseph Cartaphilus; w roku 1252 inny pielgrzym odwiedzając wspomniane opactwo potwierdził powyższą wiadomość.1

"żydostwo"

Termin stosowany przez Karola Marksa na określenie odrębności społecznej Żydów.

"żydowska matka"/jidisze mame

Wzór zachowania przyjęty na całym świecie na określenie żydowskiej matki w państwie Izrael, gdzie mieszkają matki - Żydówki z całego świata. Używa się również określenia "ima polanit"/ polska matka celem podkreślenia troskliwości o zdrowie dziecka, która to cech charakteryzowała polskie Żydówki.

Żydowski Instytut Naukowy

Powstał w 1925 roku w Berlinie z siedzibą w Wilnie. W jego obrębie powstała sekcja filologiczna wydające własne pismo פילולוגישע בלעטער.
Instytut stał się centrum badań nad językiem jidysz w zakresie: dialektologii, etymologii, i innych zagadnień językoznawczych. Jego działalność po zakończeniu działań wojennych kontynuuje YIVO - Yiddish Scientific Institute w Nowym Jorku.2

Żydowski Związek Bojowy

Utworzony został w listopadzie 1939 roku staraniem Żydów, oficerów polskich. Byli to: reprezentujący prawicowe organizacje polityczne:Betar - Perec Laskier, Lowa Sewin, Paweł Frenkel, Merediks, Langlebel, Rosenfeld. Hatzohar - Joel Białobrow, Dawid Wdowiński. Organizację rewizjonistówreprezentował Leib "Leon" Rodal, Meir Klingbeil. Przewodniczącym Związku został Dawid Wdowiński.
Strukturęorganizacyjną Związku tworzyły departamenty: Informacji (ma jego czele stał Leon Rodal), Organizacyjny (Paweł Frenkel), Kwatermistrzowski ( Leon Wajnsztok), Finansów , Komunikacji - celem tego departamentu były kontakty z Polakami po stronie aryjskiej, Korpusem bezpieczeństwa i Armią Krajowa; departamentem kierował Dawid Moryc Appelbaum), Medyczny (dr Józef Celmajster; konspiracyjne nazwisko Niemirski), Prawny (Dawid Szulman) - osądzał i wydawał wyroki na gestapowców żydowskich tzw. "Jewish Gestapo" i zdrajców. Kolejne departamenty Żydowskiego Związku Bojowego to: Ratujący - jego celem było przeprowadzanie żydowskich dzieci na aryjską stronę; departamentem kierowal Kalman Mendelson, Techniki, Transportu i Dostaw ( w ramach działalności tego departamentu budowano dwa podziemne tunele na aryjską stronę, pracami departamentu kierował Honoch Federbusz. Departamentem Wojskowym kierowali Paweł Frenkel i Dawid Appelbaum.
Sztab Związkumieścił (według zapisu w dzienniku Emanuela Ringelbluma) znajdował się przy ul. Muranowskiej nr 7 w Warszawie.
Kompedium wiedzy o działalności Związku jest praca Chaima Lazara "Muranowska 7.The Warsaw Ghetto rising" (Tel Awiw 1966), która dotychczas nie została przetłumaczona na język polski.3

"Żydowskie okrucieństwa"

Praca Przecława Mojeckiego wydana w 1589 roku - autor odnosi się w niej z niechęcią do szlachty i możnowładztwa obdarowujących Żydów różnymi przywilejami z serwitoratami królewskimi włącznie - u nas w Polszcze wszystko zopaczało. Żydowie w takiem kochaniu u niektórych Polaków są, takiey wolności zażywają, że o co się tylko pokuszą wszystkiego dokażą... 4

Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych

Założone zostało w Warszawie w roku 1923, było odpowiednikiem polskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.

"Żydzi Polscy"

Seria wydawnicza wznowiona przez Fundację "Karta"; kilka lat temu wydała:

  • H. Grynberga - "Dzieci Syjonu"
  • C. Perechodnika - "Czy ja jestem mordercą?"

Pierwszym wznowionym tytułem (rok 2000) jest "Testament" autorstwa Barucha Milcha, kolejna przygotowywana pozycja to "Ucieczka z getta" Haliny Zawadzkiej.


Strona Główna Judaica



1. J. Trachtenberg. Diabeł i Żydzi. Gdynia 1997 s. 26
2. E. Geller. Jidysz język Żydów polskich. Warszawa 1984 s. 63 - 64
3. M. Koledzik. Appelbaum w cieniu Anielewicza. Plus. Minus (dodatek do Rzeczpospolitej z dnia 12 - 13 październik. 2002)
4. I. Schiper. Dzieje handlu żydowskiego na ziemiach polskich. Warszawa 1937