Strona Główna



MOKRELIPIE


Początki osadnictwa

Początki osadnictwa w Mokrymlipiu datują się na wczesną epokę brązu co wykazały badania archeologiczne przeprowadzone przez pracowników Katedry Archeologii Polski w Warszawie w 1957 roku. Zanim doszło do ich realizacji archeolodzy przeprowadzili rozmowę z mieszkańcami wsi - Janem i Marcinem Madejami, którzy oświadczyli, iż rzeczywiście podczas orki znajdowane są kości i ceramika; Jan Madej uzupełnił tą informację twierdząc, że ceramikę wyorywano na polach jeszcze w 1939 roku.1

Z przeszłości

W wieku XIV Mokrelipie należało do dóbr Latyczyńskich; w roku 1403 Mikołaj z Latyczyna i Tomko z Radecznicy ufundowali kościół, który w wieku XVI został zajęty na zbór kalwiński, jako taki funkcjonował w latach 1547 - 1579, obecnie pozostały po nim tylko ruiny. W II połowie XVII wieku wzniesiono nową świątynię w stylu neogotyckim według planów architekta Józefa Dziekońskiego, w roku 1671 biskup sufragan chełmski - Mikołaj Świrski dokonał konsekracji.

Protestanci

W Mokrymlipiu urodził się Stanisław Sarnicki, zaliczany do grona wybitnych postaci ruchu protestanckiego - polihistor, autor prac: "Księgi hetmańskie", oraz "Roczniki, czyli o pochodzeniu i czynach Polaków" - w tej pracy zamieścił artykuł o działalności Rzeczpospolitej Babińskiej.2 Inny minister kalwiński z Mokregolipia - Jan Brzycki przyjęty został na Synodzie we Włodzisławiu (4 - 15 październik 1588 roku) jako poseł, który przyniósł list od "znakomitych mężów ziemi chełmskiej" zapewniający o wspólnej jedności z zebranymi.3

Działalność polityczna

W początkach XX wieku we wsi prężnie działała organizacja polityczna skupiająca miejscowych włościan - Krukowskiego, Floka, Józefa Kłodnickiego, Ferensa, Paszkę, Wypycha, Jezierskiego; w zebraniach często brał udział właściciel folwarku w Smoryniu - Józef Brandt (nielegalnie przemycał broń na potrzeby oddziałów powstańczych). Grupie przewodniczył Stanisław Moskalewski ze Zwierzyńca

Nazwa wsi - dzieje parafii

Wieś położona jest w dolinie Poru na pograniczu Roztocza Zachodniego i Padołu Zamojskiego. Jej pierwotna nazwa brzmiała "Lipie" - istniał tutaj drewniany kościół pod wezwaniem Krzyża Świętego, konsekracji którego dokonał w roku 1360 biskup chełmski Tomasz z Sienna.
Kolejną świątynie, tym razem murowaną wznieśli trzej szlachcice - Wantoch z Sułowca, Jambroż Rakusz ze Stworyczowa (dawna nazwa wsi Tworyczów) i Mikołaj Latyczyński - "dziedzic na Lipiu i Latyczynie".4 15 stycznia 1403 roku dokonano konsekracji kościoła - od tego momentu datuje się historia parafii Mokrelipie, która uważana jest za jedną z najstarszych na terenie diecezji chełmskiej.
Na przestrzeni lat 1547 - 1579 obiekt funkcjonował jako kircha (kościół protestancki). Katolikom przywrócił go biskup chełmski - Jerzy Zamoyski; po gruntownym remoncie w roku 1671 biskup Mikołaj Świrski dokonał konsekracji świątyni.
Obecnie istniejący wybudowany został w latach 1907 - 1913; 13 września 1913 roku kościół konsekrował biskup lubelski - Franciszek Jaczewski
W roku 1605 Mokrelipie odkupił od braci Latyczyńskich ordynat Jan Zamoyski i włączył do Ordynacji Zamoyskiej. W roku 1783 wieś była siedzibą klucza, w skład którego wchodziły wsie: Mokrelipie, Sąciażka (Sąsiadka), Uście, Zakłodzie.5 W wieku XIX istniał w Mokrymlipiu folwark liczący pięć domów i należący do dóbr ordynackich Bodaczów i Gaj Gruszczański.6

Opis kościoła pod wezwaniem Świętego Krzyża

Budynek murowany,trzynawowy. Przy prezbiterium znajduje się dwie zakrystie, ponadto dwie wieże na frontonie i wieżyczka na sygnaturkę
W ołtarzu głównym umieszczony jest wizerunek Chrystusa Ukrzyżowanego i obraz Przemienienia Pańskiego; ołtarze boczne poświęcono: Najświętszemu Sercu Jezusa i Matce Bożej Częstochowskiej.
W latach 1992 - 1994 dzięki staraniom ks. Prof. F. Steca wykonano do mokrolipskiego kościoła witraże w pracowni Krystyny i Bogusława Szczekanów w Krakowie; przedstawiają postacie świętych. Są ofiarą parafian na rzecz kościoła.

Tablice pamiątkowe

Na terenie Mokregolipia i okolicznych wiosek walczyli ofiarnie podczas hitlerowskiej okupacji żołnierze Batalionów Chłopskich pod dowództwem Franciszka Madeja, ps. "Mrówka". Ich trud i walka nie zostały zapomniane - na ścianie miejscowego kościoła znajduje się tablica pamiątkowa następującej treści:

Żołnierzom Batalionów Chłopskich oraz synom tej Ziemi
mjr. Franciszkowi Madejowi ps. "Mrówka"
komendantowi XV Obwodu Batalionów Chłopskich Zamość
odznaczonemu Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari
Tablice ufundowali w roku 1994 kombatanci z Zamojszczyzny

Druga tablica dedykowana żołnierzom Batalionów Chłopskich, którzy polegli walce o wolność i niepodległość Polski w latach 1940 - 1945 znajduje się w kruchcie kościoła, co ciekawsze wygrawerowano na niej tekst przysięgi składanej przez żołnierzy BCh.

W obliczu wiekuistości minionych pokoleń ojców i praojców
w obliczu zakutego w kajdany niewoli narodu polskiego
ślubuje i postanawiam w swoim sumieniu człowieczym i obywatelskim
że na każdym miejscu i we wszystkich okolicznościach
walczyć będę z najeźdzcą o przywrócenie całkowitej wolności
narodu polskiego i niepodległości państwowej Polski
na chrześcijańskich zasadach demokracji opartej
Tak mi dopomóż Bóg

Podano również nazwy miejscowości - rejonów, gdzie walczyli żołnierze rekrutujący się z terenu gminy Radecznica: Wojda, Zaboreczno Róża, Czantoria, Puszcza Kozienicka, Puszcza Solska, Augustówka, Słupia, Skalbimierz, Tarnobrzeg, Janiszów, Baranów. Tablice ufundowali w 1980 roku Towarzysze broni.

Opieka duszpasterska

Podczas okupacji duszpasterską opiekę nad parafią sprawował ks. Józef Masztelarz, za jego zgodą Ojcowie Bernardyni z radecznickiego klasztoru nauczali w obrębie parafii religii - w Gorajcu Starej Wsi i Gruszce Zaporskiej - O. Wacław Płonka, w Gorajcu - Zagrobli - O. Ireneusz Hanaka.7

Cmentarz

Zlokalizowany jest w pobliżu kościoła. Najstarszy pochówek pochodzi z roku 1863 - jest to nagrobek wystawiony dla Antoniny z Wisłockich Debolny zmarłej 7 lutego w wieku 74 lat przez jej syna. Kolejne nagrobki noszą daty: 1837 - Kazimierz Jaworski, 1854 - Stanisław Jaworski, 1860 - Franciszka Ziemnicka, 1870 - ks. Franciszek Kwiatkowski, proboszcz parafii Mokrelipie, która zarządzał przez 36 lat.
Na mokrolipskim cmentarzu spoczywają: Antoni Różyczka - były dyrektor cukrowni w Cesarstwie ; urodzony 15 listopada 1841 roku, zmarł 28 listopada 1902 roku. Rodzina zmarłego zamieściła na nagrobku napis: "Cześć twej pamięci zacny mężu i ojcze". Właściciel Sułowca - Wincenty Huskowski - zmarł 29 stycznia 1903 roku, żona Huskowskiegi Katarzyna z Branickich Huskowska - żyła lat 82; zmarła 7 lipca 1929 roku, oraz nagrobek ich syna Stanisława, zamordowanego w 1940 roku w Kumowej Dolinie k/Chełma, gdzie został pochowany w zbiorowej mogile. Michał Rudnicki w wieku 39 lat (16 lipca 1941 roku ) zginął na Majdanku.

Opracowała Regina Smoter Grzeszkiewicz.


Wszelkie prawa zastrzeżone.



Strona Główna Radecznica



1. Z. Sochacki. Grób z wczesnego okresu brązu we wsi Mokrelipie pow. Zamość. Wiadomości Archeologiczne t. XXI z. 2 - 3 s. 174 - 178
2. A. Grychowski. Lublin i Lubelszczyzna w życiu i twórczości pisarzy polskich od średniowiecza do roku 1968. Lublin 1974
3. S. Tworek. Z zagadnień organizacji zborów kalwińskich w Małopolsce w XVI - XVII w. Lublin 1966. S. Tworek.
4. D. Kurek. Historia parafii Mokrelipie. Nasza Gazeta. Miesięcznik Religijno - Kulturalny. 2003 nr 5 s. 2
5. R. Orłowski. Położenie i walka klasowa chłopów w Ordynacji Zamojskiej w drugiej połowie XVIII w. Lublin 1963 (mapa : wsie Ordynacji Zamojskiej w II połowie XVIII w.)
6. B. Chlebowski. Słownik Geograficzny królestwa Polskiego. Warszawa 1885 t. VI s. 627
7. ks. J. W. Płonka. Wspomnienia 1939 - 1946 (kserokopia rękopisu w Bibliotece Gminnej w Radecznicy)