Strona Główna



LUDNOŚĆ ZAMOJSZCZYZNY W OBOZIE KONCENTRACYJNYM NA MAJDANKU

Regina Smoter Grzeszkiewicz

Obóz koncentracyjny na Majdanku funkcjonował od jesieni 1941 roku do 23 lipca 1944 roku, kiedy to oddziały Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego wyzwoliły miasto Lublin i obóz. Dotychczas nie jest znana dokładna liczba ofiar - Niemcy starannie zacierali ślady popełnianych przez siebie zbrodni: nie prowadzili dokładnej rejestracji więźniów, wielu zabijali tuż po przekroczeniu przez nich bram obozu, opuszczając w pośpiechu Majdanek w lipcu 1944 roku dokładnie niszczyli kartoteki więźniów i akta obozowej kancelarii.
W sierpniu 1944 roku powołano z ramienia Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego Polsko - Radziecko Komisję Nadzwyczajną do zbadania zbrodni niemieckich dokonanych w obozie zniszczenia na Majdanku w mieście Lublinie.1 16 września tegoż roku po raz pierwszy w ogłoszonym komunikacie podano charakterystykę obozu, skład narodowościowy więźniów i metody uśmiercania stosowane przez hitlerowców.
W jesieni 1944 roku obóz koncentracyjny na Majdanku przekształcony został na muzeum pamięci pomordowanych ofiar hitlerowskiego ludobójstwa.

***

Obóz na Majdanku przeznaczony był zarówno dla mężczyzn jak i kobiet, znaczną grupę więźniów stanowiły także dzieci. W początkowym okresie funkcjonowania przywożono tutaj wyłącznie mężczyzn, ale już 1 październiku 1941 roku osadzono za drutami pola V pierwszą partię kobiet. Żeńska część obozu otrzymała nazwę Frauen Konzentrationslager (FKL) - nazwa ta sugerowałaby odrębność pod względem zarządzania, tak się jednak nie stało, organizacyjnie obóz kobiecy podporządkowany był głównej komendanturze.
Pierwsze transporty ludności z Zamojszczyzny znalazły się na Majdanku pod koniec czerwca 1943 roku (były to ofiary akcji Grossaktion , w ramach której Niemcy wysiedlili i spacyfikowali kilka wsi), m. in. z Aleksandrowa, Księżpola, Pasiek, Majdanu Górnego, Ułazów, Woli Różanieckiej.
W kolejnym transporcie, który miał miejsce w pierwszej dekadzie lipca przywieziono więźniów z powiatu biłgorajskiego: z Babic (1 lipca), Huty Różanieckiej, Majdanu (2lipca), Łukowej, Bidaczowa/Bodaczowa, Lipowca (3 lipca), Aleksandrowa (4 lipca), z powiatu chełmskiego: z Łowczy (6 lipca), z powiatu lubaczowskiego: z Rudy Różaneckiej (8 lipca), z powiatu biłgorajskiego: z Dąbrowicy (9 lipca) i Dereźni Majdańskiej (17 lipca). Nieco wcześniej - 31 marca przywieziono na Majdanek grupę mężczyzn ze Szczebrzeszyna, kolejne transporty z tego miasta w liczbie 6 i 11 osób miały miejsce 21 kwietnia i 6 czerwca.2
Większość osób przywiezionych do obozu stanowiły kobiety i dzieci - liczbę kobiet ustalono na około 12.000, dzieci było około 4000, w tym kilkoro urodzonych podczas jazdy w wagonach bydlęcych.3 Wysiedlana ludność początkowo przywożona była do obozów przejściowych w Zamościu i Zwierzyńcu, a stamtąd po upływie kilku lub kilkunastu dni transportowana na Majdanek.
W lipcu 1943 roku stan obozu żeńskiego wynosił około 11.000 osób, przyjmuje się, że z tej liczby około 8500 kobiet zamojskich osadzonych było na polu V, nadto znaczna ich część przebywała na polu III razem z mężczyznami i dziećmi, jak sugeruje Zofia Murawska numery kobiece w lipcu 1943 dochodziły do maksymalnej wysokości przekraczając 15.500. Jeśli nawet przyjąć, że w wyniku niezbyt sprawnej pracy kancelarii FKL numery więźniarek zmarłych, lub tych, które odeszły, nie były natychmiast oddawane nowo przybyłym, należy przypuszczać, że kobiet było co najmniej 14.500. Ogółem na transporty zamojskie przypada więc 12.000 kobiet.4
Zaledwie niewielka część kobiet z akcji pacyfikacyjnych na Zamojszczyźnie pozostała na Majdanku do chwili ewakuacji obozu, która miała miejsce w lutym 1944 roku do Oświęcimia i Ravesbrück - wiele z nich po kilkutygodniowym pobycie wywieziono na roboty do Niemiec.
W czerwcu 1944 roku oku zaczęto przywozić na Majdanek ofiary akcji wysiedleńczych na Zamojszczyźnie przetrzymywane dotychczas w obozie przejściowym w Zwierzyńcu - w kilku dużych transportach przybyło setki mężczyzn, kobiet i dzieci, w tym również niemowląt. Osadzani byli na polu V kobiety łącznie z mężczyznami i dziećmi. Jak zeznawał Klemens Drzewiecki w lipcu 1944 roku na Majdanek przywieziono ponad 800 rodzin z Zamojszczyzny.5 Ogółem przyjmuje się, że podczas transportów w 1943 i 1944 roku (informacje te są niepełne) z Zamojszczyzny przybyło około 2500 osób - przywożono ich całymi rodzinami. - w okresie transportów z Zamojszczyzny pewna staruszka, której podczas rozłączania rodzin zginęła wnuczka straciła zmysły i bez przerwy powtarzała jej imię. SS - mani biciem starali się zmusić ją do milczenia. Wreszcie pejczami zamordowali kobietę.6 8 sierpnia 1943 roku operowano 8 lub 10 letniego chłopczyka z Zamojszczyzny, który zachorował na krup - nie było surowicy, dziecku groziło uduszenie, mógł je uratować jedynie zabieg chirurgiczny, ten postanowiła przeprowadzić przebywająca w obozie dr Stefania Perzanowska - gdy dziecko leżało na stole pojawił się dr Blanke, który oświadczył, że sam przeprowadzi operację. Zamiast znieczulenia miejscowego, które w zupełności by wystarczyło podał chłopcu narkozę ewipanową - podczas operacji chłopiec zmarł.7
24 czerwca 1944 roku z obozu w Zwierzyńcu przywieziono grupę mężczyzn, kobiet i dzieci w liczbie 91 oso, następnego dnia 200 osób - mężczyzn i dzieci łącznie.8
Ludność z Zamojszczyzny pozostawała na Majdanku do końca trwania obozu - 22 lipca 1944 roku, gdy armia I frontu białoruskiego zbliżała się do Lublina w obozie pozostawało około 2000 osób, w tej grupie kobiety i dzieci z Zamojszczyzny. Gdy nastąpiła ostateczna ewakuacja obozu - ludność z Zamojszczyzny i kalecy jeńcy radzieccy pozostali na miejscu - pozostałych ustawiono w kolumny i wyprowadzono pieszo z obozu...




Strona Główna Okupacja

Wszelkie prawa zastrzeżone.



1. P. Dąbek, 25 - lecie wyzwolenia Majdanka. Zeszyty Majdanka 1969, t. IV, s.5 -8 (dalej Zeszyty...)
2. Z. Leszczyńska, Transporty więźniów do obozu na Majdanku. Zeszyty..., s. 221
3. Z. Murawska, Kobiety w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Zeszyty..., s. 113 - 114
4. tamże, s. 114, przypis 54
5. Zeznania Klemensa Drzewieckiego , Akta Delegatury Rządu Rzeczpospolitej Polskiej na Kraj, t. VII. k. 139
6. relacja Ludwika Christianasa - prezesa lubelskiego oddziału PCK
7. Z. Murawska, Kobiety w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Zeszyty..., s. 151
8. Z. Leszczyńska, Transporty więźniów do obozu na Majdanku. Zeszyty..., s. 231