A B C D G H J K L Ł M O P
R S Ś T W Z Ż
R

Radkowski Ludwik

"Mąż pobożny, definitor prowincji Ruskiej"; z woli króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego mianowany został 5 czerwca 1672 roku w Leżajsku na pierwszego gwardiana radecznickiego klasztoru. 1

Rosiak

Rodem z Latyczyna, z zawodu nauczyciel, członek Armii Krajowej - zginął jesienią 1944 roku prawdopodobnie z rak komunistów. W odwet zamordowano dwu Szczerbów (komunistów) z Latyczyna a potem innych...2

Roszuk Wacław ps. "Bura"

Komendant placówki Armii Krajowej w Latyczynie, z zawodu nauczyciel. Podczas okupacji pełnił również funkcję kwatermistrza rejonowego. Zamordowany został w nocy 22 września 1944 przez członków Polskiej Partii robotniczej.3

Rucińska Ida

(1896 - 1974), nauczycielka, rodem z Zaporza. W roku 1956 napisała szkic monograficzny o Radecznicy,maszynopis którego przechowywany jest w zbiorach Biblioteki Gminnej.4

Rudziński Czesław, ks.

Pełnił obowiązki proboszcza w Mokrymlipiu. 5

Ryba Hugolin

Ojciec Hugolin Ryba przybył do klasztoru OO. Bernardynów w Radecznicy w czerwcu 1941 roku - objął funkcję nauczyciela religii w Radecznicy i pobliskim Podlesiu, gdzie dojeżdżał na zajęcia z dziećmi młodzieżą dwa razy w tygodniu - napisał o nim ks. o. Józef Wacław Płonka.6
Nieco więcejinformacji podaje Mirosław Piotrowski - autor notki biograficznej w "Leksykonie duchowieństwa represjonowanego w PRL", redagowanego przez ks. prof. Jerzego Myszora: "Ojciec Jan Hugolin Ryba, członek organizacji "WiN", ps. "Robak", gwardian klasztoru OO. Bernardynów w Radecznicy.
Ur. 28. 01. 1913 r. w miejscowości Trzemeszna pow. Tarnów, jako syn Jakuba i Tekli z domu Kawa. Wstąpił do zakonu OO. Bernardynów, gdzie ukończył Wyższe Seminarium Duchowne. Przebywał w klasztorze OO. Bernardynów w Radecznicy i w Dukli, pow. Krosno, gdzie dnia 20. IV. 1950 r. został aresztowany i oskarżony o przestępstwa z art. 86 § 2 KKWP; z art. 27 KKWP w zw. z art. 225 §1KK.
Sądzony był wraz z innymi 3 zakonnikami i 6 świeckimi członkami "WiN" - byli to: o. Andrzej Szepelak, o. Józef Płonka ps. "Czarny", brat zakonny Piotr Golba, a także Marian Pilarski ps. "Grom", Władysław Skowera ps. "Orkan", Kazimierz Kaleta ps. "Zakręt", Alfred Tor, ps. "Zych", Marian Woźniacki ps. "Marian", Józef Włoszczuk ps. "Czad", "Pistolet", Stanisław Bizior ps. "Śmigło", "Eam". Akt oskarżenia stawiał zarzuty wszystkim podejrzanym z art. 86 § 2 K.K.W.P, a ponadto wymienionym w pkt. 2, 4, 11 z art. 7 Dekret z dn. 13. VI. 1946 r oraz wymienionym w pkt. 8 i 9 z art. 225 Kodeksu Karnego i cały szereg innych. Twierdzono, że klasztor w Radecznicy służył jako miejsce zebrań członków "WiN", ściganych przez organa państwowe, a także był miejscem przechowywania broni i archiwum organizacji.
Rozprawa przeciwko o. Rybie i innym odbywała się w Wojskowym Sądzie Rejonowym w Lublinie w dniach 9-12 i 15 października 1951 r., w składzie: mjr Mieczysław Widaj (przewodniczący), ppor. Leszek Basiński (asesor), ppor. Tadeusz Jankowski. Protokolantami byli: por. Bogdan Szymański, por. Władysław Poninkiewicz i sekretarz Maria Kalamarzówna. Prokuratorem był mjr. Henryk Ligęza. Ojca Rybę bronił adwokat Stanisław Wiśniewski.
Wraz z innymi oskarżonymi uznany został winnym przestępstwa z art. 86 § 2 KKWP popełnionego na terenie powiatu zamojskiego i okolicy, "usiłowaniem dokonania przemocą zmiany ustroju Państwa Polskiego, przez uczestnictwo w działaniach konspiracyjnych, szpiegowskich i terrorystycznych, związków przestępczych, występujących pod nazwą "WiN" oraz później Inspektorat zamojski AK - zmierzających bezpośrednio do urzeczywistnienia zamiaru obalenia władzy ludowej" - w czasie od jesieni 1946 r. do jesieni 1948 r.
Ze względu na współpracę z władzami podczas śledztwa i procesu, Ojciec Ryba potraktowany został łagodniej. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 16. 10. 1951 r., na podstawie art. 86 § 2 KKWP, skazany został na 6 lat więzienia, pozbawienie praw publicznych i honorowych na 3 lata oraz przepadek całego mienia na rzecz Skarbu Państwa. Na poczet kary zaliczono mu areszt tymczasowy od 20. IV. 1950 r. Uwolniony został natomiast od zarzutu podżegania Mariana Pilarskiego ps."Jar", do dokonania morderstwa na służącej klasztoru OO. Bernardynów w Radecznicy - Marii Milińskiej. W uzasadnieniu wyroku napisano m. in. w sprawie o. Ryby: "złożył zeznania szczere i obszerne, nie tylko co do tego zarzutu, lecz także co do wszystkich innych faktów mających znaczenie w niniejszym procesie". I dalej: "Przy wymiarze kary Sąd miał na uwadze, co następuje: (...) Co do osk.[arżonego] Ryby, z jednej strony jego aktywność przestępczą, pozycję społeczną, inteligencję i wykształcenie - z drugiej zaś strony, szczere przyznanie się do winy, okazaną na rozprawie skruchę, zerwanie z przestępczością oraz czynny żal."7
Uzupełnieniem tekstu są informacje podane przez ks. prof. Jerzego Myszora - "to znalazłem jeszcze w moich notatkach": treść wyroku na Ojca D.M; sugerujący, że przygotowuje się materiał do przyszłego procesu Prymasa, (Augustyn Chadam, Radecznica); w 1952 r. Prymas Wyszyński wydał dekret mianujący nowy zarząd prowincji. Nastąpiły interwencje UB, które miały uświadomić zakonnikom, że Wyszyński pogwałcił zakonne prawo wyborcze. Aresztowano 4 ojców, w tym dwóch z nowego zarządu, zdaniem Wyszyńskiego jest to robota Bidy. W tym samym czasie kilku braci wypuszczono z więzienia. (chodzi o konwent w Radecznicy). Z innych przekazów wynika, ze chodziło o o. Jana Hugolina Rybę, o. Gracjana Ożgę (Ożogę ?) i sześciu innych zakonników) oraz dyrektora gimnazjum o. Walentego Michnara.

Na podstawie materiału przekazanego przez ks. prof. Jerzego Myszora z Chełma Śląskiego opracowała Regina Smoter Grzeszkiewicz.


Strona Główna Radecznica

Wszelkie prawa zastrzeżone.



1. A. Bartosz. Radecznica. Lublin 1919 s. 7
2. ks. W. Płonka. Wspomnienia 1939 - 1946
3. Z. Klukowski. Dziennik 1944 - 45. Lublin 1990
4. Relacja Zofii Sykały, pracownicy Biblioteki Gminnej w Radecznicy.
5. relacja Stanislawa Zybały
6. ks. o. Józef Wacław Płonka. "Wspomnienia z lat 1939 - 1946" - patrz w panelu "okupacja niniejszej strony
7. Archiwum Delegatury Urzędu Ochrony Państwa w Lublinie (ADUOPL), Akta śledcze, sygn. 1487/III. ADUOPL, [MSW Biuro "C"] Zestawienie faktów i przejawów wrogiej działalności dokonanych przez osoby duchowne Kościoła rzymsko-katolickiego na terenie diecezji Lubelskiej w okresie 1945-1963 (tajne), k. 12. Archiwum Akt Nowych (AAN), PZPR, 237/V/166, k. 70-73. [Pismo Prymasa Polski Stefana kardynała Wyszyńskiego do posła Franciszka Mazura z dn. 8. III. 1952 r.] M. Piotrowski, Pro Fide et Patriae. Stronnictwo Pracy i duchowieństwo Kościoła katolickiego na Lubelszczyźnie po II wojnie światowej, Lublin 2001, s. 166, 260-262. M. R. Bombicki, Księża przed sądami specjalnymi 1944-1954, Poznań 1993, s. 277-306. L. Pietrzak, Prześladowania duchowieństwa katolickiego na Lubelszczyźnie na przykładzie działań organów bezpieczeństwa wobec klasztoru oo. Bernardynów w Radecznicy, w: Aparat ucisku na Lubelszczyźnie w latach 1944-1956 wobec duchowieństwa katolickiego, red. Z. Zieliński, Lublin 2000, s. 81-95.